مركز پژوهش كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى (جمعى از نويسندگان)

103

گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى)

حيّات : مارها . حوصله و حواصل : چينه‌دان مرغان . حيض : معروف است . حواسّ : جمع حاسّه است و آن دريابنده است ، و آن ده است : پنج ظاهر : حاسّهء سمع و حاسّهء بصر و حاسهء شمّ و حاسّهء ذوق و حاسّهء لمس ؛ و پنج باطن « 1 » و بيان آن در مبحث « قوى » در بحث « ارواح » در حرف « الف » گفته شد . « 2 » حرارت غريزى : جالينوس مىگويد : حرارت نارى عنصرى است كه با باقى عناصر ، يعنى هوا و خاك « 3 » و آب اختلاط و تركيب يافته و اجسام مواليد ثلاثه ، يعنى كانى و نباتى و حيوانى حاصل شده و اين را حرارت اسطقسّى نيز گويند ؛ و فايدهء او آن « 4 » است كه عناصر سه‌گانهء باقى را طبخى معتدل از او حاصل مىشود ، نه به حيثيّتى كه اين مركّب را « 5 » بسوزد و نه به مثابه‌اى كه خام بماند ؛ و اين حرارت چنان‌كه دفع برودت غريبه مىكند كه اين مركّبات را « 6 » حاصل مىشود ، دفع حرارت غريبه نيز از آن « 7 » مىكند . پس فرق ميان حرارت غريبه و غريزه آن است كه حرارت غريزى جزو مركبّات و مصلح آن است و حرارت غريبه به عكس آن ؛ و ارسطاطاليس گفته : حرارت غريزى غير حرارت عنصرى است كه جزو مركّبات است ، بلكه حرارتى است كه از مبدأ فيّاض بعد از كمال مركّبات و استعداد آن ، اين حرارت بدان « 8 » فايض مىشود ؛ و اللّه أعلم . « 9 » حرف الخاء الأعضاء خاصره : تهىگاه . خنصر : انگشت كوچك .

--> ( 1 ) . س : - و آن ده است پنج ظاهر . . . باطن . ( 2 ) . س : و آن در حرف « را » در بحث « روح » گفته شود . ( 3 ) . م : + و آتش . ( 4 ) . م : اين . ( 5 ) . م : - را . ( 6 ) . م : - را . ( 7 ) . م : نيران‌زا . ( 8 ) . م : بر اين . ( 9 ) . س : - و اللّه أعلم .