تاريخ را نقدا مىپذيريم و آن را حدود تحرير رساله مىدانيم . با آنكه رسالهء غياثيه ، كثير النسخه است ، امّا مؤلّف شدّ الازار آن را در عداد مصنّفات نجم الدين نياورده ؛ از جانب ديگر از رسالهء اللطايف الرشيدية كه مورد اشارهء شدّ الازار و خواجه رشيد الدين است ، تاكنون نسخه‌اى سراغ نكرده‌ايم . هرچند رشيد الدين براى استنساخ و نگهدارى و نشر مكتوباتى كه به او مربوط مىشده ، موقوفات و ترتيبات منظّم برقرار نموده كه بعدا به واسطهء فرزند وى خواجه غياث الدين استمرار يافته . اين ملاحظات ما را به صداقت نجم الدين بدگمان مىكند : آيا ممكن است لطايف رشيديه ، همان غياثيه باشد كه ده سال ديرتر به نام خواجه رشيد الدين معنون شده و به او اهدا شده است ؟ به هر روى اين رفتار ، در سنّت مصنّفين ايرانى بىسابقه نيست . سرانجام اين ترديد تا رؤيت نسخه‌اى يا نقلى از لطايف رشيديه ، به تأخير خواهد افتاد . « 1 » اگر طبقه‌بندى صاحب چهار مقاله ، در قرن هفتم نيز معتبر و مرسوم بوده باشد ، غياثيه از مختصرات تصنيفات طبّى و در رديف خفى علايى و يادگار سيد اسماعيل جرجانى قرار مىگرفته . اين معنى در ديباچهء غياثيه مورد اشاره قرار گرفته است : « . . . اشارت فرمود . . . تا كتابى مختصر در طب ، به زبان فارسى تركيب و تأليف كند تا گاه فراغت و انتهاز فرصت ، به شرف مطالعت مشرّف و منوّر مىگرداند . » بناى رساله بر يك ديباچه و چهار مقاله است . ديباچه شامل توحيد و نعت و تهديه ، ثناى مهدى إليه و قصيده‌اى در 23 بيت در همين موضوع است كه انشاد طبع مصنّف مىباشد . اين ديباچه در اكثر نسخ حذف يا تلخيص شده است ؛ زيرا كاتبان اعصار بعد ، نقل تهديه و قصيده را بىمنفعت يافته‌اند . مقالهء اوّل در علم نظرى طب و شامل 17 باب است . موضوع اين مقاله تعريف طب ،

--> ( 1 ) . محتمل است نسخهء مركز احياء ميراث اسلامى كه ديباچهء آن با نسخ ديگر كاملا متفاوت است ، از همين روايت ثانى باشد كه جهت رشيد الدين تنظيم شده ؛ خاصه آنكه ديباچهء آن بسيار مفصلتر و مغلقتر است . به هر روى كاتب اين نسخه به يگانگى آن با غياثيه آگاه بوده است .