مركز پژوهش كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى (جمعى از نويسندگان)

486

گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى)

صد جان بكنم فداى آن مه در حمام * گر در خلوت بيابم آن مه شويم او چون رساله‌اى را به پارسى نگاشته ، بايد او را ايرانىنژاد و ايران‌پروريده دانست كه البته به معناى آن روزگار ، دانشمندى برجسته بوده كه تا حد دريافت لقب حكيم پيش رفته است . او در بخشى از رساله‌اش كه به پرهيزانهء غذايى بيماران وبايى مىپردازد از خراسانيان و گيلانيان ياد مىكند و مىگويد : آش تمر هندى و قليهء آن و جميع آشهايى كه خراسانيان از آرد مىسازند مثل بغراء و ماهيچه و رشته و غيرها خوب است ، اگر قاتق آنها امثال اين ترشىها باشد . . . و خشكهء پلاو گيلانيان در زمان طاعون خوب است اگر با افشله‌اى باشد و افشله‌اى كه از آب گشنيز تر و سركه يا آب ليمو يا آب غوره سازند خوب است . او به استناد آنچه در متن است ، بايد اهل سنّت پنداشته شود ، چون از اصطلاحات رايج آنان كمك گرفته و از جمله هنگام ياد كرد نام نخستين پيشواى دوازده اماميان از او با عبارت « رضى اللّه عنه » ياد مىكند و البته از سه خليفهء اول ياد نمىكند . ولى شايد هم پزشكى است شيعه‌مذهب كه به دلايل اقتصادى يا سياسى به دربار عثمانى مىرود و به اصطلاح « تقيه » كرده است . نام كتاب چنان كه ياد شد ، در فهرست مجلس و البته به پيروى از او در فهرستوارهء كتابهاى فارسى ( ج 5 ، ص 3417 ) و كتابشناسى نسخ خطى پزشكى ايران ( ذيل شمارهء 491 ، ص 106 ) حفظ الصحّة ياد شده ، ولى مؤلّف نظر ديگرى دارد . مؤلّف گرچه در آغاز به موضوع كتاب يعنى حفظ الصحّة در ايام و با مىپردازد و همين شايد عامل اشتباه فهرست‌نويسان شده باشد ، امّا در بخش پايانى مقدمه چنين مىگويد : « و جهت اظهار صدق اين دعوى بر ضمير منير صغار و كبار روزگار اين نصيحت‌نامهء سليمانى نوشته شده جهت حفظ صحت در ايام و با و فساد هوا تا اصحاب خبرت و ارباب حكمت چون هر دو نصيحت‌نامه را در برابر يكديگر به نظر صحيح درآورند مرتبهء مرتّب و مؤلّف هريك بدانند . . . اين زمان وقت شروع است به مقصود كتاب . بدان كه اين كتاب نصيحت‌نامه مشتمل است بر مقدمه‌اى و مقصودى و خاتمه‌اى » . در فهرست كتابخانه‌هاى ايران تا آنجا كه كنكاش شد ، نسخهء دومى از آن يافت نشد