اما دربارهء منظور اصلى اين نوشتار ، فقيه نجم الدين محمود ، منابع و مراجع شناسايى شده از اين قرار است : - شدّ الازار و ترجمهء فارسى آن « 1 » - مكاتبات خواجه رشيد الدين - نسخه‌هاى آثار نجم الدين محمود - اشارات كوتاه و پراكنده در فارسنامهء ناصرى ، الذريعة و . . . مفصل‌ترين مرجع ، همانا شدّ الازار است كه به مناسبت دفن نجم الدين در حوالى گورستان « باغ نو » شيراز ، ترجمه‌اى از وى به دست داده است كه به جهت انفراد و انحصار عينا نقل مىشود : « الفقيه نجم الدين محمود بن الياس : الطبيب المقبول الرواية ، الفقيه الكثير الدراية من علماء الزمان و فضلاء الأعيان . كان ماهرا فى علمى الأبدان و الأديان . قد مارس أقسام العلوم و أخذ من سائر الفنون و لكن غلب عليه الطبّ فاشتهر به . قيل مهما جلس للتداوى ، قدّم الأسبق فالأسبق و راعى جوانب الفقراء . و متى كتب الدواء لفقير و علم أنّه لا يقدر على تحصيل ذلك ، أصحبه أحدا يشترى له من ماله و يسلم إليه . و له مصنّفات معتبرة جامعة ؛ منها كتاب الحاوى فى علم التداوى و شرح الفصول لبقراط و الرشيدية و كتاب التشريح و كتاب الأغذية و الأشربة و الرسالة الثلجية و كتاب أسرار النكاح و فى ديباجته أوراق فى العشق ، تدلّ على أنّه كان محظوظا من العشق الإلهى المخلّص عن المرديات النفسانية و مما أورد فيه : تردّد أنفاس المحبّ دلائل * على كنه ما أخفاه من ألم الحبّ إذا خطرات الحبّ خامرن قلبه * تنفّس حتّى ظلّ منصدع القلب مال إلى العالم العلوى فى سنة . . . و ستمائه « 2 » و دفن فى بقعته ، رحمة اللّه عليهم . » . « 3 »

--> ( 1 ) . شدّ الازار در حدود سال 791 ه . ق . يا پس از آن به تازى نوشته شده و گزارش فارسى آن توسط فرزند مصنّف فراهم شده است . ( ر . ك : مقدمهء دكتر نورانى وصال بر تذكرهء هزار مزار ، صص 12 - 28 ) . ( 2 ) . اين قدر از تاريخ مرگ نجم الدين تنها در يكى از نسخ مرحوم قزوينى معلوم بوده است و در ما بقى اصلا جاى تاريخى سفيد بوده . ( ر . ك : شدّ الازار ، ص 278 - ح 1 ) . ( 3 ) . همان ، صص 277 - 278 .