مركز پژوهش كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى (جمعى از نويسندگان)
37
گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى)
غير از اين سند ، دو نامه از رشيد الدين فضل اللّه همدانى در دست است كه در آنها به نام نجم الدين محمود اشاره شده است . به نظر مىرسد اين وزير نبيه ، كه خود به طور موروثى طبيب بوده و در تمام مراتب ترقّى ديوانى و سياسى ، همچنان به نام « رشيد طبيب » توقيع مىنموده و برخى تأليفات طبى داشته ، نجم الدين محمود را طرف توجّه قرار داده بود . مكتوب اول از اين ميان ، منشورى است كه خطاب به « حكّام و نوّاب و متصرّفان و بتكچيان و سادات و قضات و ائمه و مشايخ و علما و صدور كدخدايان و متوليان اوقاف بلدهء شيراز » ، صادر شده است « 1 » . از سياق آمرانهء نگارش برمىآيد كه مكتوب ، در وزارت خواجه ، يعنى پس از سال 697 ه . ق . نوشته شده باشد . موضوع نامه ، واگذارى « بيمارستان دروازهء سلم شيراز ، حماه اللّه عن الآفات » « 2 » است به « خدمت مولاناى اعظم ، افلاطون دهر و ارسطوى عصر ، مولانا محمود بن الياس كه از جمله حكماى دوران و فضلاى زمان است و در علم منقول و معقول ، عديم المثل است و با وجود يمن قدم ، عيسى دم است و در دقايق معرفت مزاج و انواع علاج ، يد بيضا مىنمايد : فكأنّه عيسى بن مريم ناطقا * يهب الحيوة و يبرى الأسقام » « 3 » اين بيمارستان ، چنان كه رشيد الدين در همين منشور وا نموده است ، همانا « دار الشفاى دروازهء سلم » « 4 » است « كه در بلدهء شيراز واقع است و از بناء اتابكان فارس است و مدتى مديد و عهدى بعيد است تا به سبب آنكه طبيبى كه به مصالح آن قيام نمايد نبود ، به
--> ( 1 ) . مكاتبات رشيد الدين ، صص 253 - 256 . ( 2 ) . همان . ( 3 ) . همان . ( 4 ) . دروازه سلم ، نام از شيخ سلم بن عبد اللّه صوفى ستانده است كه در حوالى همين دروازه مدفون است . ( ر . ك : هزار مزار ، ص 175 ) و دستكم يك نسل كهنتر از ابن خفيف ( م . 371 ه . ق . ) بوده است . چه ابن خفيف از فرزند وى روايت نموده . ( همان ) . علامه قزوينى در حواشى شدّ الازار ، اين دروازه را واقع در جنوب غرب شيراز دانسته و صاحب شيرازنامه از دار الشفاى اتابك ابو بكر بن سعد زنگى ، در اندرون شهر و در قبلهگاه نام برده ( شيرازنامه ، ص 52 ) كه با اشاره مرحوم قزوينى مطابق است و گوييا همين بيمارستان دروازه سلم باشد .