اين‌كه « وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ » « 1 » دلالت مىكند بر عدم وجوب ستر وجه و در تفسير إِلَّا ما ظَهَرَ نقل خلاف نمىكنند مگر از ابن مسعود كه قول او مورد اعتماد نيست . « 2 » ما در اينجا عبارت مجمع البيان را ترجمه مىكنيم : مراد از ابداء زينت اين است كه نهى شده از اظهار مواضع زينت ، چون‌كه نگاه كردن به نفس زينت جايز است . و گفته شد كه زينت دو قسم است : زينت ظاهر و باطن . زينت ظاهر سترش واجب نيست و نگاه كردن به آن حرام نيست ؛ چون‌كه خدا فرموده : إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها ؛ و در آن سه قول است : اوّل اين‌كه ، زينت ظاهره پيراهن‌ها و زينت باطنه پابند و گوشواره‌ها و دست‌بندها و اين از ابن مسعود نقل شده است . قول دوم ، اين است كه زينت ظاهر ، سرمه و انگشتر و آرايش صورت و خضاب در دست و اين از ابن عباس نقل شده است . و از قتادة نقل شده است كه زينت ظاهر سرمه ، انگشتر و دست‌بند است ؛ و قول سوم ، اين است كه زينت ظاهر صورت و كف دست ، و اين از ضحاك و عطا نقل شده است . و از حسن نقل شده است كه از زينت ظاهر ، وجه و انگشت‌ها ؛ « 3 » و در تفسير على بن ابراهيم زينت ظاهر دو كف و انگشتان ؛ و خمر جمع خمار است ، و آن عبارت از مقنعه‌ها و پوشاك سر زن كه از دو طرف آويخته مىشود . امر شدند زنان كه مقنعه‌ها را بر گريبان بزنند ، براى اين‌كه گردن‌ها را بپوشانند ؛ چون‌كه گفته شده است كه زنان مقنعه‌ها را پشت سر مىانداختند و سينه‌ها ظاهر مىگرديد . و گفته شده كه به آن امر شدند كه موى سر و گوشواره‌ها و گردن‌ها را مستور سازند ؛ ابن عباس گفت زنان موى سر و سينه و استخوان‌هاى بالاى سينه و ما بين گوش ، بايد مستور سازند ؛ و مراد از زينت دوم كه نهى شده است از اين‌كه ظاهر شود براى غير محارم ، و براى محارم جايز شده است . زينت باطنه است كه در نماز كشفش جايز نيست . و گفته شده معنايش اين است كه جلباب و خمار نيندازند و اين از ابن عباس منقول است مگر براى شوهرها تا آخر . تمام اقوال مفسرين از اين قبيل است و اقوال مفسّرين اهل تسنّن هم بر اين منوال است . از اينجا معلوم شده است كه احدى از مفسّرين قائل نشده‌اند بر وجوب ستر وجه ؛ حتى ابن مسعود كه زينت ظاهره [ را ] به پيراهن‌ها تفسير كرده ؛ زيرا فقط ستر گوشواره [ را ] واجب دانسته نه ستر وجه ؛ و صاحب كنز العرفان كه زينت ظاهر را به ثياب تفسير كرده ، گفت : آيه دلالت بر اباحهء كشف وجه نمىكند ؛ و لكن به ادلّهء ديگر شرعا كشف وجه جايز است . و شيخ

--> ( 1 ) . نور ، 31 . ( 2 ) . و در تفسير إِلَّا ما ظَهَرَ ، آن را به معناى لباس گرفته است : بنگريد : تفسير الطبرى ، ج 9 ، ص 304 ، ح 25953 ( 3 ) . مجمع البيان ، ج 7 ، ص 258 - 259 ( چاپ دار التقريب مصر ) .