اصلاحات ، به مثابهء معجزه و به وجود آوردن ممتنعات است ؛ مع ذلك ، اعتراف مىكند تصميم بزرگ و مقدّس 17 دى از همهء آن‌ها رشيدانه‌تر ، حكيمانه‌تر و براى آيندهء ايران و تقويت بنيهء ملّى اين كشور مؤثّر و بزرگ‌تر است . . . . با وجود همهء اين‌ها ، تصميم مقدّس 17 دى در تاريخ آيندهء ايران ، بسان ساير تحوّلات دورهء خجستهء كنونى با لمعان بيشتر و درخشندگى خيره‌كننده‌ترى ظاهر خواهد شد . . . . شمايى كه دست‌خط 5 ارديبهشت 1306 را يك نمونهء كاملى از جلادت و شهامت و ايران‌مدارى اعلى حضرت همايون شاهنشاهى مىدانيد ، اگر درجهء استيلاى خرافات و اوهام را بر نفوس اين ملت بدانيد و اگر به فوايد حيات‌بخشى كه تصميم 17 دى در تقويت بنيهء ملى و استحكام اساس قوميت ايران دارد ، فكر كنيد ، اعتراف خواهيد كرد كه اين تصميم ، رشيدانه‌تر و شهامت‌آميز و حكيمانه‌تر از هر اقدام قبلى است . شما اى كسانى كه قشون‌كشى نادر شاه را به هندوستان و فتح دهلى و آوردن آن همه غنايم هندوستان را به ايران با نظر تحسين و اعجاب مىنگريد ! اگر به نتايج حاصله از تصميم 17 دى درست فكر و دقت كنيد ، آن را از فتح دهلى عظيم‌تر و شجاعانه‌تر و براى حيات و استقلال و عظمت و آينده ايران مفيدتر خواهيد يافت . . . . در اطراف تصميم مقدّس 17 دى ، شعر و نثر زياد گفته و نوشته شد ؛ ولى به عقيدهء من تمام آن‌ها متناسب با عظمت و اهميّت اين تصميم نبود و اگرچه من خود نيز معترفم كه در سطور آيندهء اين مقال چيزى كه در خور اين تصميم شاهانه باشد نخواهم توانست نگاشت ، ولى مطابق مثل معروف « ما لا يدرك كلّه لا يترك كلّه » تصوّر مىكنم باز هم مفيد است كه به مناسبت نزديك شدن روز مهم و تاريخى 17 دى از اهميت اين تصميم مقدّس سطورى چند بنگاريم . چون مردم تا چشم گشوده بودند ، زن را با حجاب ديده بودند و قرن‌ها با اين وضع خوى و الفت گرفته بودند و بالطبيعه انسان به هر چيزى عادت مىكند ، نمىتواند قبايح و ذمايم مندرجه در آن عادت را حس كند ، نمىتوانستند بفهمند كه اين كفن سياه چطور جامعهء ايرانى را فلج كرده و چگونه در ضعف روحيّات و معنويات ملّت ايران تأثير داشته است و تا چه درجهء مهمى اجزاء عوامل اوّليه شكست‌ها و بدبختىهاى تاريخى ما محسوب مىشده است . من خيال مىكنم تأثير مخفى و غير مستقيمى كه اين عادت شوم در اخلاق و روحيات داشت ، از سلطنت 150 سالهء قاجاريه براى ايران مشؤوم‌تر و از معاهدهء تركمان‌چاى خجالت‌آورتر و از فتنهء مغول ويران‌كننده‌تر بود . . . حديث نبوى مىگويد : « الجنّة تحت اقدام الامّهات » باوجوداين‌ها شما از زن‌هايى كه آن‌ها را در كفن سياه محبوس و اسير ساخته و با اين عمل ، روح مناعت و عزّت نفس را در آن‌ها كشته بوديد و با تحقير