امرى لازم براى پيشرفت اين ملت قلمداد كنند ! استفاده از سلاح‌هاى كهنه‌اى كه در طول صد و پنجاه سال گذشته اين قبيل منوّرالفكرها براى كوبيدن روحانيت و احكام دينى به كار گرفته‌اند ، همهء آن‌ها ، يك جا در اين مقاله و موارد مشابه عرضه شده است . و شگفت آن‌كه همزمان ، كوشش شده است تا از خود دين هم مايه گذاشته شده و با تحريف مطالب موجود در تفاسير ، چنين القا شود كه علما در اين باب ، حتى بر خلاف قرآن فتوا داده‌اند ! اين در حالى است كه در همين مقاله ، به‌طور يك جا ، بيشتر احكام قرآن به تمسخر گرفته شده و تصريحا و تلويحا تأكيد شده است كه دور آن‌ها گذشته و ديگر قابل احيا و بازگرداندن نيست . اگر فهرستى از ادعاهاى شگفت موجود در اين مقاله استخراج شود ، آن هم در كنار تناقضاتى كه همزمان نشأت گرفته از ضعف مزاج عقلانى و انديشه و روحيهء نفاق است ، خواهيم ديد كه تا چه‌اندازه بىمايه سخن گفتن و ادعاى بدون دليل كردن و بهره گرفتن از الفاظ پرطمطراق و قيافهء حق به جانب گرفتن و شيفتهء غرب شدن ، همه باهم يك جا جمع شده است . اين همان نگرشى است كه جلال آل احمد را واداشت تا در غرب‌زدگى بخشى از خودباختگى فرهنگى روشنفكران را نشان دهد و پتهء اين قبيل روشنفكران پوچ‌گرا را كه از يك سو به فرهنگ غرب دلخوش كرده و از سوى ديگر در داخل به كار نبش قبرى مىپرداختند ، و احياى ميراث گذشته را فقط براى اظهار تخصص و نگاه‌دارى در موزه‌ها و كتابخانه‌ها و بايگانىها دنبال مىكردند ، روى آب بريزد . اما داستان نگارش اين مقاله : رضاشاه ، طى شانزده سال براى تحقق تجدّد و مدرنيسم اجبارى ، با سرنيزه تلاش كرده و همهء نيروهاى سنتى را سركوب نمود . زمانى كه به دستور انگليسىها ، كشور را ترك كرد ، و درست زمانى كه در گيرودار فضاى جنگى ناشى از جنگ جهانى دوم و اشغال ايران توسط متفقين ، قدرى از فشار استبداد كاسته شد ، به مرور تلاش علما براى بازگردان برخى از احكام شريعت آغاز گرديد . اين تلاش به ويژه از سوى مراجع تقليد دنبال شده و نخستين حركت آنان اين بود تا مجلس و دولت را وادار كنند تا قانون اجبارى بودن كشف حجاب را ملغى كنند . در همين رابطه ، بسيارى از عالمان به نگارش آثارى در اين زمينه دست زدند و در دفع شبهات موجود پيرامون اين حكم صريح قرآنى ، آثارى را تأليف كردند . تلاش آنان به مقدار زيادى مثمر ثمر واقع شد و زنان كه به حكم نظميّهء رضاخانى مجبور به ترك حجاب شده بودند ، توانستند در وضعيت جديد ، به دامن عفّت و حجاب بازگردند . اين مسأله زنگ خطر براى روشنفكرانى بود كه اعمال تجددگرايانهء رضا خان را سالها ستايش كرده بودند و اكنون شاهد بودند كه ممكن است تلاش‌هاى همزمان استبداد و منورالفكرها و متجددين ، با از ميان رفتن رهبر مدرنيست‌هاى مستبد ، برباد رود . بنابراين