در اين آيات دو استثناء ، يكى براى قانون كسب اجازه در وقت ورود در اتاق ديگران و ديگر براى قانون پوشش زنان ذكر شده است . آيهء اول و دوم راجع به استثناى اول و آيهء سوم راجع به استثناى دوم است . قبلا اين دستور را شرح داديم كه هركس مىخواهد وارد محل خلوت ديگرى شود بايد اعلام كند و با كسب اجازه وارد شود ، و گفتيم اين دستور حتى در مورد محارم نزديك مانند پسر نسبت به مادر ، و پدر نسبت به دختر نيز جارى است . در اين آيات دو طبقه از اين دستور استثنا شده‌اند . براى اين دو طبقه اجازه خواستن فقط در سه نوبت لازم شمرده شده است و در اوقات ديگر لازم دانسته نشده است . اين دو طبقه عبارتند از : 1 . الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ - مملوكان شما 2 . الَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ - كودكان نابالغ شما سه نوبتى كه اين دو دسته بايد اجازه بخواهند عبارت است از : پيش از نماز صبح ، و هنگام نيمروز كه افراد به خاطر گرما لباس رو را از تن درآورده استراحت مىكنند ، و بعد از نماز عشاء كه هنگام رفتن به رختخواب است . در اين مواقع معمولا زن يا مرد در لباس غيرعادى هستند و چون تازه از خواب برخاسته‌اند ( قبل از نماز صبح ) و يا تازه مىخواهند به خواب روند ( بعد از نماز عشاء ) و يا در حال استراحتند ( وقت ظهر ) معمولا با لباس خواب بسر مىبرند . در چنين اوقاتى مملوكان و پسران نابالغ بايد با كسب اجازه وارد اتاق شوند ولى در مواقع ديگر به علت احتياج به رفت‌وآمدهاى مكرر ( طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلى بَعْضٍ ) استيذان لازم نيست . در اين آيات سه نكته جلب توجه مىكند : 1 . اينكه « الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ » با موصولى كه براى جمع مذكر است ( الذين ) ذكر شده است و حتما شامل غلامان مىباشد چنان‌كه در تفاسير و روايات نيز تصريح شده است . از آن جمله روايتى است در كافى از حضرت صادق عليه السلام : قال : هى خاصّة فى الرّجال دون النّساء . قيل : فالنّساء يستأذنّ فى هذه الثّلاث ساعات ؟ قال : لا و لكن يدخلن و يخرجن « 1 » . اين دستور ( اجازه خواستن در سه نوبت ) مخصوص مردان است . سؤال شد كه آيا زنان بايد اجازه بگيرند ؟ فرمود : نه ، همين‌طور مىآيند و مىروند . اينكه غلامان در غير اين سه نوبت حق دارند بدون اجازه وارد اتاق زن شوند خود دليل بر اين است كه غلامان نيز وضع استثنايى دارند ، و اين خود شاهدى قوى مىباشد بر اينكه در

--> ( 1 ) . كافى ج 5 ، ص 529