آن‌ها از قبيل چهره و دو دست چيست ؟ در جواب مىگويد : فلسفه‌اش اين است كه پوشانيدن اين‌ها حرج است ، كار دشوارى است بر زن . زن چاره‌اى ندارد از اينكه با دو دستش اشياء را بردارد يا بگيرد و چهره‌اش را بگشايد ، خصوصا در مقام شهادت دادن و در محاكمات و در موقع ازدواج . چاره‌اى ندارد از اينكه در كوچه‌ها راه برود و خواه‌ناخواه از ساق به پايين‌تر يعنى قدمهايش معلوم مىشود ، خصوصا زنان فقير ( كه جوراب و احيانا كفش ندارند ) . و اين است معنى جملهء « إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها » . در حقيقت مقصود اين است : مگر آنچه عادتا و طبعا آشكار است و اصل اول ايجاب مىكند كه آشكار باشد . صاحب كشّاف آنگاه وارد فلسفهء استثناى دوم ( محارم ) مىشود . سپس وضع زنان را قبل از نزول اين آيات شرح مىدهد كه گريبانهايشان گشاد و باز بود ، گردن و سينه و اطراف سينه‌شان ديده مىشد و دامن روسرىها را معمولا از پشت سر برمىگرداندند و قهرا قسمت‌هاى گردن و بناگوش و سينه ديده مىشد . فخر رازى در تفسير كبير پس از اينكه بحثى مىكند دربارهء اينكه آيا لغت « زينت » تنها به زيبايىهاى مصنوعى گفته مىشود و يا زيبايىهاى طبيعى را هم شامل است و خود رأى دوم را انتخاب مىكند ، مىگويد : به عقيدهء كسانى مانند قفال كه مىگويند مراد زيبايىهاى طبيعى است ، مقصود از زينت آشكار ، چهره و دو دست تا مچ است در زنها ، و چهره و دو دست و دو پاست در مردها . به عقيدهء قفال چون ضرورت معاشرت ايجاب مىكرده كه چهره و دو دست تا مچ باز باشد و شريعت اسلام شريعت سهل و آسان است پوشانيدن چهره و دو دست تا مچ واجب نشده است . . . و اما كسانى كه زينت را به امور مصنوعى حمل كرده‌اند گفته‌اند مقصود از زينت ظاهره زينت چهره و دستهاست از قبيل وسمه و گلگونه و خضاب و انگشتر . و علت اين استثنا اين است كه پوشانيدن اين‌ها براى زن دشوار است . زن ناچار است كه با دست‌هاى خود اشياء را بردارد و در مقام شهادت و محاكمه و ازدواج ناچار است چهرهء خويش بگشايد . دربارهء اين استثنا از ائمه اطهار عليهم السلام زياد پرسش شده است و آن‌ها جواب داده‌اند . ما چند روايت از كتب حديث نقل مىكنيم . در تفسير صافى نيز همين روايت‌ها غالبا نقل شده است . ظاهرا در روايات شيعه در اين جهت اختلافى نيست . اينك روايتها : 1 . عن زرارة عن ابى عبد اللّه عليه السّلام فى قوله تعالى : « إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها »