مسلّما ؛ و اگر شمشير را به او بدهد نه به اين قصد ، پس اگر علم دارد به كشتن زيد ، صدق مىكند اعانت را قطعا ؛ ولى صدقش ضعيف‌تر است از سابق ؛ و هرگاه نه قصد دارد و نه علم ، پس اگر آنچه را به او اعانت نموده از مقدمات قريبه باشد مانند شمشير براى قتل ، پس ظاهر صدق اعانت است بر او ؛ گرچه شخص معين در اين فرض معذور و قطعا معصيت‌كار نيست . و اگر از مقدمات بعيده باشد ، پس ظاهر عدم صدق معاونت است بر او ؛ چون وجود دارد در مورد ، احتمالات بسيار كه منافى است با صدق موضوع اعانت راسا . پنجم فرق گذاردن به شرط است ؛ مثل فروختن انگور مشروط بر آن‌كه شراب بيندازد خريدار و يا بدون شرط ؛ بديهى است كه بودن صدق معاونت در اوّلى اقوى است نسبت به ثانى . ششم فرق ميانهء مقدّمات منحصره و غير منحصره ؛ دوم مثل آن‌كه براى قاتل شمشيردارهاى متعددى است كه اگر شخص معاون به او شمشير نرساند ، ديگران به او مىرسانند ؛ در اين فرض هم قطعا معاونت و صدقش محلّ اشكال نيست و لكن اگر شمشيردار منحصر شد به يكى و شمشير را رساند به قاتل ، صدق اعانت اقوى است از سابقش ؛ و اين بديهى است ؛ چون اقوى بودن معاونت در اين فرض معنايى است عرفى . هفتم فرق گذاردن ميانهء افعال و تروك ؛ واضح است كه در نظر عرف صدق اعانت بر فعل اقوى است از صدق اعانت بر ترك ؛ مثل اين‌كه كسى اراده نموده قتل كسى را و شمشير برساند شخص معين به او كه فعل است و يا آن‌كه شمشير در دست قاتل است و مىتواند از دست او بگيرد و ترك نمايد گرفتن را تا آن‌كه بكشد طرف را ؛ و در اين فرض اگر شمشير ملك اين شخص باشد و نگيرد و راضى باشد به فعل او ، شمرده مىشود اين شخص در فرض سكوت و رضا در نظر عرف معين . و مانند اين‌كه شخصى اراده كند زنا نمودن با زنى را و زن ممانعت نكند او را ؛ صدق مىكند بر زن كه هم زنا داده و هم كمك نموده بر زنا كردن زانى قطعا . و اگر شمشير ملك ناظر نباشد و يا قادر دربرگرفتن نباشد ، پس در صدق اعانت تأمّل است ؛ لكن ظاهر تحقق معصيت است به نظر كردن و نهى نكردن و لو از جهت وجوب نهى از منكر باشد ؛ زيرا واجب است بر هر مسلمانى حسم مادّهء فساد و منكر و كندن ريشهء معصيت و ظلم و هر عدوان و شرّى را تا آن‌كه محقّق نشود در خارج معصيت اصلا . هشتم فرق ميانهء ترتّب معصيت است بر فعل معين و عدم ترتّب ؛ مثل آن‌كه شمشير بدهد به قاتل براى قتل ، ولى اتفاق نيفتد قتل براى برخورد به مانعى از موانع ؛ يا آن‌كه مانعى پيش‌آمد نكند و مترتّب شود بر رساندن شمشير قتل ؛ مسلّم واضح است در اين فرض هم كه صدق اعانت بر دويمى اقوى است از اوّلى ؛ و مخفى نماند كه اعانت محقق مىشود بعد از تحقق سه امر قطعا و گمان نمىكنم فردى از اين ميزان كلىّ خارج شود :