درس روز چهارم چون صبح شد ، عصمت خانم اوّل آفتاب با كمال تعجيل خواهرهاى خود عفّت و معصومه را اطلاع داد با چند نفر ديگر از اقران حاضر شدند در مدرسه و قبل از ورود بىبى عين الحيات ، عصمت خانم گفت : خواهران عزيزم ! بهتر آن است چون هنوز بىبى تشريف نياوردند ، اگر اجازه بدهيد ، براى آن‌كه وقت را هدر نداده باشيم ، چند كلمه صحبت كنيم . تمام جمعيت زن‌ها و دوشيزگان اظهار تشكر و امتنان اين برداشت عصمت خانم كرده ، و گفتند ممنونيم . پس شروع كرد به صحبت و گفت : قدر مسلّم كه جاى هيچ‌گونه شبهه و تأمّل نيست در نزد عقلاى عالم و دانشمندان از بنى آدم اين‌كه هر ملّت و قومى كه مطيع و منقاد ملّت و امّتى قوى گرديد ، بدون مدرك و شعور بلكه از روى تقليد و تعبّد چنين ملّتى اعمى و كور و خواهىنخواهى محكوم به حكم فنا و در رديف اموات و اهل قبور خواهد بود ؛ و لازمهء يك چنين مغلوبيّتى دست كشيدن از دين و آيين و استقلال و آزادى و احتياج به قيّم و ولىّ چون عبيد و اماء و مجانين است ، و به حكم ضرورت چون خارج شده از ملل حيّهء روى زمين مثلش چون حرف گشته ، در ميانهء كلمات ، به اصطلاح نحويين ، وجود يك چنين ملّتى كاملا وجودى است آلى و تبع و خالى از هرگونه اراده و رويّه و طريقه و دستور و قوانين ؛ ناچار از حيث اخلاق و عادات و كردار و رفتار و گفتار و حركات و سكنات تابع خواهد بود . و از آنجايى كه قواى شهوانيّه هم حكم‌فرما و بر او غالب آمده ، خواهىنخواهى تدريجا از همهء حيثيّات خود صرف‌نظر كرده و دست از ناموس و شرافت و غيرت و ديانت هم برمىدارد نه فقط روش و مسلكش روش امّت مطاعهء متبوعه و از هر جهت با آنان هم آغوش گشته قناعت نمايد ، بلكه بر تنقيد آثار و شعار مملكتى و رسوم و عادات وطنى و ملّى خود هم كوشيده و سعى كامل در اضمحلال و افناى خود مىنمايد ، و بديهى است هر نفسى كه فساد اخلاق و قبايح و شنايع عادات ناپسند و فجايع را در هر ملّتى به معرض ظهور و بروز آرد ، انقراض آن ملّت و زوال آن مملكت را قطعا و حتما خواستار است ؛ ولى غافل از اين‌كه به مقصد و مقصودش نخواهد رسيد . مدّعى خواست كه بركنده كند ريشه ما * بود غافل كه خدا هست در انديشهء ما بلكه به نشر اخلاق فاسده و ناپسند و تعليم روحيات كثيفهء دشمنان و اجانب در مدارس از هر ناحيه و جانب مملكت در شهرها و قرى اكتفا نكرده ، اقلام دور از عفّت و داراى جنايت را در دست‌هاى خيانتكار گرفته ، به صرف تقليد بر عليه ديانت و شريعت و ضرر مملكت و ملت مىكوشند . آرى اين‌گونه ايرانيان بيگانه و وطن‌پرستان ديوانه ، در هر دورى به طورى در پرستش اجنبى مستانه‌وار در تغيير آداب و تبديل اخلاق و تلوّن در مسلك و تجدّد مذهب و مشرب قديما و حديثا عادات ديرينهء خود ساخته و در همهء ادوار از اين دسته