الشيخ رسول جعفريان
34
رسائل حجابيه (فارسى)
و روستائيان ، بهدليل درگير بودنشان با كار و تلاش اقتصادى ، نه تنها صورت و دست را نمىپوشاندند ، بلكه برخى از آنها با داشتن لباسهاى محلى مخصوص ، ممكن بود بخشى از موهاى سر خود را نيز بازگذاشته و بهعلاوه ، با مردان طايفه و محله ، اختلاط در محيط كار و رفت و شد داشته باشند . اين مسأله ، پس از طرح كشف حجاب ، مورد استناد كشفيين - قائلين به كشف حجاب - قرار گرفت اما در برابر ، پاسخهاى شايستهاى بر مبناى احاديث به آن داده شد كه آنان نيز مكلف به رعايت حجاب هستند ، اما چون نهى شوند ، نهىپذير نيستند و بنابراين در چنين شرايطى از سختگيرى بيشتر صرفنظر شده است . آنچه در اينجا اهميت دارد ، دانستن اين نكته است كه در دورهء اخير ، بحث از كشف حجاب به صورت دو مرحلهاى طرح شده است . معتقدين به كشف حجاب ، تا آنجا كه مىكوشند تا دلايل قرآنى و حديثى براى نظر خود بياورند ، يا به عبارتى مدعاى خود را در بارهء غير شرعى بودن حجاب اثبات كنند ، تنها در مرحلهء بازگذاشتن صورت و دو دست به بحث از آيات و روايات و دين مىپردازند . در اين مرحله ، وقتى گفته مىشود كه حجاب در قرآن نيامده ، مقصود برقع و نقابى است كه زنان به صورت مىزدند . اينكه چنين حكمى از قرآن و روايات استفاده مىشود يا نه ، در آثار فقها محل بحث بوده و هست ؛ اما طرح آن توسط كشفيين دليل خاص خود را داشت كه مىبايست در مرحلهء دوم دنبال مىشد . مرحلهء دوم كشف حجاب به معناى اروپايى آن بود كه البته كسى جرأت ابراز اين مسأله را نداشت كه بگويد در دين چنين حكمى در قرآن وجود ندارد . از اين پس ، بحث جنبهء اجتماعى به خود گرفته و به صورت ديگرى طرح مىشد . اين دو مرحله ، به مقدار زيادى با يكديگر خلط شده و گاه اين خلط عمدى هم بوده است . براى نمونه وقتى ايرج ميرزا بنا دارد تا بحث را به قرآن و دين بكشاند ، طبعا بيش از نكتهء اوّل نمىتواند چيزى مطرح كند ؛ اما همين افراد ، در نهايت طالب مرحلهء دوم هستند ، يعنى آن را بهانه قرار دادهاند تا راه را براى كشف حجاب در مرحلهء دوم باز كنند . شبيه همين خلط عمدى را در مقالهء مجتبى مينوى و دشتى كه هر دوى آنها را به عنوان پيوست در اين مجموعه آوردهايم ، مىتوانيم مشاهده كنيم . مينوى به كتاب تفسير ابو الفتوح رازى براى تفسير آيه حجاب استناد مىكند ؛ اما همو كشف حجاب رضاخانى را كه درآمدن زنان به صورت نيمه عريان است ، در شمار بهترين كارهاى انجام شدهء دور رضا خان ارزيابى مىكند . علاوه بر بحث از حجاب يا پوشش ، درآمدن زن از خانه و وارد شدن او در عرصهء كارهاى اجتماعى و اقتصادى هم مىبايست به عنوان يك مسألهء مستقل از حجاب و در عين حال وابسته به آن ، مورد توجه قرار گيرد . در اين بخش ، ديدگاهها و نظرات متفاوت بوده و مخالفان و موافقان استدلالهاى خاص خود را ارائه كردهاند .