توسط علما نوشته شده كه نشانگر اوج گرفتن تبليغات ضد حجاب در اين سالهاست . با اين حال ، رسميّت كشف حجاب تا سال 1314 ش به تأخير افتاد و در اين فاصله يعنى ميان سال 1307 كه قانون يكسان‌سازى لباس ايرانيان به اجرا گذاشته شد تا دىماه 1314 كه برداشتن چادر و كشف حجاب رسميت يافت ، تبليغات فراوانى براى كشف حجاب صورت گرفت . ذبيح الله محلاتى در سال 1350 ق / 1311 ش در علت تأليف كتاب كشف الغرور مىنويسد : در اين قرن اخير [ كه فى الحال ] سنهء 1350 ق است ، مرگ تازه از براى اسلام و مسلمين روى داده ، در گوشه و كنار زمزمهء كشف حجاب به گوش مىرسد ، نظما و نثرا مرام خود را مىخواهند در كله‌هاى مردم تزريق بنمايند » . « 1 » در اين زمينه ، مردان و زنان شاعر و روزنامه‌نگار ، شركت فعالانه‌اى داشتند . « 2 » يكى از نخستين زنانى كه در اين مسير گام برداشت ، صديقه دولت‌آبادى ، خواهر يحيى دولت آبادى ، مشروطه‌خواه بابى ازلى معروف ( نويسندهء كتاب حيات يحيى ) است كه در سوربن درس خواند و زمانى كه به سال 1306 ش به ايران بازگشت ، رسما بىحجاب در خيابان‌هاى تهران ظاهر شد . وى آنچنان در اين‌باره اصرار داشت كه حتى در وقت مرگ ، در وصيت‌نامه‌اش نوشت : زنانى را كه با حجاب بر مزارم بيايند ، نخواهم بخشيد . « 3 » با توجه به سابقهء بىحجابى قرة العين در جريان شورش بابيان ، « 4 » انتخاب اين مسير توسط اين شخص ، امرى دور از انتظار نبود . نمونهء ديگر از اين قبيل زنان ، فخر الملوك دختر نصر الله خان زند مشهور به زندخت از

--> ( 1 ) . كشف الغرور ، ( تهران ، دار الكتب الاسلامية آخوندى ، 1368 ق / 1338 ش ) ص 1 ( 2 ) . مسألهء بررسى نقش زنان متجدد در اواخر دورهء قاجار تا اوائل پهلوى ، در مقالات و نوشته‌هاى چندى مورد بررسى قرار گرفته است . در اين‌باره مىتوان به شماره‌هاى مختلف نشريهء « نيمهء ديگر » از جملهء شمارهء سوم ( زمستان 1375 ) مراجعه كرد . در اين‌باره دو مقالهء « نگران زن فرنگ » از محمد توكلى طرقى و « نقش زن بر متن مشروطيت » از افسانهء نجم‌آبادى ، محتوى اطلاعاتى در اين زمينه هستند . نيز بنگريد : زن ايرانى از انقلاب مشروطيت تا انقلاب سفيد ، بدر الملوك بامداد ، تهران ، ابن سينا ، 1348 ش ؛ انديشه نگاران زن در شعر مشروطه ، روح‌انگيز كراچى ، تهران ، دانشگاه الزهراء ، 1374 ؛ مشاهير زنان ايرانى و پارسىگوى از آغاز تا مشروطه ، محمد حسن رجبى ، تهران ، سروش ، 1374 ش ؛ زنان ايران در جنبش مشروطه ، عبد الحسين ناهيد ، تبريز ، احياء ، 1360 ش ؛ زنان روزنامه‌نگار و انديشمند ايران ، پرى شيخ الاسلامى ، تهران ، ناشر مؤلف ، 1351 ش . ( 3 ) . بنگريد : انقلاب مشروطيت ايران ، ( ژانت آفارى ، ترجمهء رضا رضايى ، تهران ، بيستون ، 1379 ) صص 247 و بعد از آن ( تهران ، 1379 ) در آن بخش اطلاعات ديگرى هم در اين‌باره آمده است . ( 4 ) . دربارهء بدشت و حكايت قرة العين و مذاكرات شبانهء ميرزا حسينعلى بهاء الله و محمد على بارفروش و قرة العين بنگريد : بهائيان ، محمد باقر نجفى ، ( تهران ، طهورى ، 1357 ) صص 543 - 549 ؛ و نيز بنگريد : قرة العين ، درآمدى بر تاريخ بىحجابى در ايران ، سينا واحد ، زمستان 1363 ش ، مؤسسهء تحقيقاتى و انتشاراتى نور ، 49 ص رقعى .