فصل دهم - عتق ( آزاد كردن برده ) يكى از ابواب مهم در فقه اسلامى مسألهء برده‌ها مىباشد و ابواب : عتق و تدبير و مكاتبه و استيلاد را به همين منظور ترتيب داده‌اند . « 1 » و معلوم است كه تماماً بر پايهء مالكيت خصوصى استوار شده است زيرا تا شخصى مالك نشود نمىتواند آزاد كند و يا مكاتبه كند و همچنين با جاريه همبستر شده و او را ام ولد سازد . آزاد كردن برده ( بزرگ و كوچك و مرد و زن ) يكى از اعمال بسيار پسنديده و خوب است كه در آيات و روايات نسبت به آن ترغيب و تشويق شده است و تأكيد زيادى در آن مورد به عمل آمده و گاهى هم واجب قرار داده شده است . همان طورى كه در خود قرآن كريم گاهى آزاد كردن برده واجب شده و گاهى هم به طور كلى مطلوب بودن عتق ذكر شده است . ممكن است در اينجا اين سؤال مطرح شود كه چرا بردگى در اسلام مشروع است و اين عمل كه قبل از اسلام مرسوم بود چرا در اسلام حرام شمرده نشده ؟ چرا عتق واجب

--> ( 1 ) - مسئلهء بردگى در اسلام از مسائل مهم روز است كه علامهء فقيد طباطبائى رحمهم الله در الميزان روى آن بحث نموده است و ديگران نيز در اين مورد مقالاتى يا كتاب‌هائى نوشته‌اند . در فقه اسلامى خريدوفروش برده‌ها و همچنين عتق يعنى آزاد كردن برده‌ها و تدبير كه عبارت است از آزادى او ( و ليكن معلق به مرگ مالكش مثلًا مولى بگويد : « انت حر بعد وفاتى » ) و استيلاد يعنى صاحب برده ( در صورتى كه برده زن باشد ) با او همبستر شود تا بچه‌دار شود . و مكاتبه يعنى صاحب برده با برده قرار مىبندد كه برده كار بكند و به تدريج قيمت خود را بپردازد تا آزاد شود و عتق يعنى مالك به برده بگويد ترا آزاد كردم ، اينها كه برشمرديم هر يك جداگانه بابى دارد و به تفصيل از حقوق و خصوصيات برده صحبت مىكند .