« ما قرآن را به حق به سوى تو فرستاديم ، تا آن گونه كه خدا به تو نشان داده است ، بين مردم داورى نمايى ، مبادا و هرگز به نفع خيانت ورزان به خصومت و داورى برنخيزى » . بيان واژه‌هاى « إنزال » و « الكتاب » « و الحقّ » . « إنزال » به معناى نقل و جابه‌جايى چيزى از محل و مكان بالا و مرتفع مادّى ، يا از مقام و منزلت معنوى بالا به‌جايى كه پايين‌تر و پست‌تر از نظر مقام مىباشد . معناى « الكتاب » هم « قرآن كريم » است ، و مفهوم « به معناى الكتاب همان قرآن كريم ، و مفهوم به معناى به سبب حق و يا متلبّسا بالحق مىباشد . « 1 » » و آيه بر دو چيز اشارت و دلالت دارد كه در هر دو مربوط به شخص شخيص پيامبر خدا ( ص ) است . 1 ) فرد مورد مخاطب ، پيامبر اسلام ( ص ) است ، بدين معنى كه : حكم و داورى او در ميان مردم بايد آن گونه باشد كه خدا به وسيلهء وحى خود به او ارائه نموده است و او را عالم و آگاه كرده است . ارائه به معناى رؤيت نيست و الّا سه مفعول لازم خواهد داشت . ضمنا آيه اشاره بر اين دارد كه حكم بدون علم و آگاهى جايز و روا نيست . 2 ) باز حضرت ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) مورد خطاب است ، به اين معنى كه به خاطر خيانتكاران ، به بحث و جدل و خصومت برنخيز به گونه‌اى كه آنها را تبرئه نمايى ، و نيز آيه اشاره حكمت به اين دارد كه : از جانب يكى از دو طرف دعوى ، بحث و استدلال كردن ، اصلا جايز نيست ، و حتّى براى غلبه و پيروزى يكى بر ديگرى تلقين كردن و آموختن چيزى به او روا نيست . * * * [ 436 ] آيهء هفتم : « فَإِنْ جاؤُكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ » ؛ « 2 » « اگر نزد تو آمدند مىتوانى ميان آنان حكم و داورى كنى ، يا از آنان اعراض نمايى » . پيام و دلالت آيه اين است كه : اگر اهل ذمّه براى حكميّت و داورى ، به محضر پيامبر اسلام ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) يا ائمهء هدى ( عليهم السّلام ) آمدند آنان مىتوانند بين آنان با قانون اسلام ، حكم كنند يا آنان را به قاضيان و داوران خودشان ارجاع دهند ، گفته شده است : اين گونه اختيار و آزادى به وسيلهء آيهء ديگر « أَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما

--> ( 1 ) . يعنى « نزول قرآن » به سبب حق بودن يا متلبّس و ملازم و توأم بودنش با حق است ، با حق عجين و آميخته و ممزوج است و حقّ عجين و آميخته و ممزوج با آن است و حق مقوّم و ضمير مايهء قرآن است . چرا كه از ناحيهء حقّ متعال نازل و به حق فرستاده شده است . ( 2 ) . سورهء مائده ، آيهء 42 .