بودى ؟ لذا دستور مىرسد كه او را به جهنّم بياندازند ، و نيز كسى را كه حتّى يك تازيانه از حدّ اضافه كرده است مىآورند كه چرا بيش از آن مقدار تازيانه زدى ؟ در جواب مىگويد : براى اينكه دست از معصيت تو بردارد و ديگر گرد گناه نگردد و دستور مىرسد كه : اين را هم به جهنّم بيندازيد . « 1 » 3 - بايد گروهى از مؤمنان گواه و شاهد شكنجهء آنان باشند » ؛ يعنى : « جهت تشهير و بد نام شدن آنها ، گروهى جمع شوند تا درس عبرتى باشد به ديگران تا از مثل چنين كارى كه آن دو نفر مرتكب شدند را انجام ندهند » . و قيد اينكه آن گروه تماشاگر مؤمنان باشد براى اين است كه مبادا إقامهء حدود ، مانع روى آوردن كفّار به اسلام شود و از اين جهت است كه إقامهء حدود در سرزمين دشمن و كفّار مكروه و ناپسند است . و در تعداد تماشاگران اختلاف شده است ، از امام باقر ( عليه السّلام ) نقل شده است كه : اقلّ آن يك نفر است ، و مجاهد و ابراهيم به همين قول قائل‌اند . و عكرمه گفته است : اقلّ آن دو نفر است و قتاده و زهرى گفته‌اند اقلّ طايفه ، سه نفر است ، و ابن عبّاس چهار نفر را گفته است . چون به اين تعداد اين گونه حدود ثابت مىشود و اين قريب و نزديك به حق است ، و لكن قول و نظر امام باقر ( عليه السلام ) اقوى و اقرب است و مؤيّد قول امام باقر ( عليه السّلام ) اين است كه فرقه جمع است و اقلّ آن سه نفر است ، كه طايفه بعضى از آن است ، پس اقلّ از طايفه ، همان يك نفر خواهد بود . * * * [ 402 ] آيهء چهارم : « يا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسارِعُونَ فِي الْكُفْرِ ، مِنَ الَّذِينَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ ، وَ مِنَ الَّذِينَ هادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَواضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هذا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا » ؛ « 2 » « اى پيامبر ! آنان كه در راه كفر شتاب مىورزند و با زبان اظهار ايمان مىكنند ، امّا در دل ايمان نياورده‌اند ، تو را غمگين و دلتنگ نسازند ، و نيز گروهى از يهود را كه

--> ( 1 ) . مستدرك الوسائل ، جلد 18 ، ص 37 . ( 2 ) . سورهء مائدهء ، آيهء 41 .