زيان رساندن و تعدّى كردن آنها را نگاه نداريد و هر كسى چنين كند ، به خويشتن ، ستم كرده است » . « بلوغ الشى » ، يعنى : رسيدن به آن . گاهى نيز به نزديك شدن به شىء ، « بلوغ » گفته مىشود كه معناى آيه اين است كه : « وقتى آن زنان ( طلاق داده شده ) به إنتهاى عدّه نزديك شدند . . . » ، زيرا بعد از إنقضاى عدّه ، نگه داشتن ( رجوع ) جايز نيست . « فَأَمْسِكُوهُنَّ » ؛ يعنى : « آنها را به نكاح خودتان بازگردانيد » . « أَوْ سَرِّحُوهُنَّ » يعنى : « آنها را در حكم عدّه باقى بگذاريد » امّا بايد هر دو امر به شيوهء صحيح و شايسته‌اى باشند ؛ يعنى : « بر وجهى كه در آن ضرر و مخالفتى با اوامر خداوند وجود نداشته باشد » . اين حكم قبلا ذكر شده بود ، ولى إعادهء آن به دليل اهتمام به آن موضوع مىباشد . « وَ لا تُمْسِكُوهُنَّ ضِراراً » ؛ يعنى : « با قصد اضرار به آنها مثل كوتاهى در نفقه يا مسكن يا طولانى كردن مدّت نكاح با او ، به آنان رجوع نكنيد ، كه آنها از اين عمل شما ناخشنود مىباشند . « أتعتدوا » ؛ يعنى : « تا با طولانى نمودن نگهدارى نزد خودتان يا با اجبار به بخشيدن مهر ، به آنها ظلم كنيد » . « لام » در اين عبارت متعلّق به « ضرار » مىباشد ، زيرا مراد ، « تقييد آن » است . « وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ » ؛ يعنى : « امساك و اضرار را ، « فقد ظلم نفسه » با واقع كردن خودش در گناه و استحقاق عقاب به خويشتن ، ستم كرده است . * * * پس از طلاق : [ 344 ] آيه دهم : « وَ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْواجَهُنَّ إِذا تَراضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ذلِكُمْ أَزْكى لَكُمْ وَ أَطْهَرُ ، وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ » ؛ « و هنگامى كه زنان را طلاق داديد و عدّهء خود را به پايان رساندند ، مانع آنها نشويد كه با همسران ( سابق ) خويش ازدواج كنند ، اگر در ميان آنان به طرز پسنديده‌اى تراضى برقرار گردد ، اين دستورى است كه تنها افرادى از شما كه ايمان به خدا و روز