نوع دوّم : در محارم است : « 1 » در اين مورد آياتى چند نازل شده است : * * * [ 299 ] آيهء اوّل : « وَ لا تَنْكِحُوا ما نَكَحَ آباؤُكُمْ مِنَ النِّساءِ إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كانَ فاحِشَةً وَ مَقْتاً وَ ساءَ سَبِيلًا » ؛ « 2 » « با زنانى كه پدران شما با آنان ازدواج كرده‌اند ، ازدواج نكنيد . مگر آنچه در گذشته ( پيش از نزول اين حكم ) انجام گرفته باشد ، زيرا اين كار عملى زشت و تنفّرآور و راه نادرستى است » . طبرى ( در تفسير خود ) گفته است : مراد از اين آيه اين است كه : « مثل نكاح‌هاى فاسدى كه پدران شما انجام مىدادند ، نكاح نكنيد » . و « ما » مصدريّه است . امّا قول بهتر خلاف اين قول است . مراد از آيه اين است كه : « با همسران پدرانتان نكاح نكنيد » كه « ما » موصوله مىشود و ضمير مفعولى به خاطر تخفيف در كلام حذف شده است . دليل اين نوع تفسير ، اين است كه چون اين معنا به ذهن و فهم تبادر مىكند . در مورد استثناى موجود در آيه نيز برخى گفته‌اند كه « استثناى منقطع » است كه تقدير آن چنين است : « لكن ما قد سلف فانّه لا مؤاخذة فيه » ؛ يعنى : « امّا در مورد آن نكاح‌هائى كه در گذشته اتّفاق افتاده است ، مؤاخذه‌اى نيست » . اين قول ، قول بعيدى نيست . برخى ديگر گفته‌اند : استثناى متصّل است و استثناء از لفظ است كه تقدير آيه چنين مىشود : « اگر ممكن است با گذشتگان از ازدواج پدران ازدواج كنيد ، ازدواج شما مانعى ندارد ولى غير آنها بر شما حرام است » . و اين كه با گذشتگان ازواج كنند ، غير ممكن است . غرض از اين آيه ( طبق اين تقدير ) مبالغه در تحريم و بستن راه جواز نكاح با همسران پدران مىباشد ، چنان كه تعليق به محال ، در اين مثل عربى وجود دارد كه در « حتّى يبيضّ القار » ؛ يعنى : « تا اينكه قير سفيد شود » ، براى تأييد مىباشد . امّا بهتر است كه گفته شود : اين استثناء استثناء از محذوف است ؛ يعنى : اصل آيه قبل از حذف چنين بوده است : « لا تَنْكِحُوا ما نَكَحَ آباؤُكُمْ ، فانّه قبيح حرام معاقب

--> ( 1 ) . يعنى در « محازم » . ( 2 ) . سورهء مباركهء نساء ، آيهء 22 .