فِي مَواطِنَ كَثِيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ » ؛ ( خداوند در مواطن كثيره از آن ميان جنگ خيبر به يارى شما شتافته است ) « ما اين مواطن را شمرده‌ايم كه مجموعا هشتاد موطن بوده است » . « 1 » فروعى چند : 1 - صدوق ( ره ) گفته است : هشتاد را تصدّق مىنمايد ولى درهم را معيّن نكرده است . ولى شيخان گفته‌اند : هشتاد درهم و ابن ادريس تفصيل داده است ، به اين ترتيب كه اگر در عرف آنان ، معامله با « درهم » است ، پس هشتاد درهم و اگر با « دينار » است ، پس هشتاد دينار و اين تفصيل زيباست ولى قول شيخين قوىتر است ، چون در اصول مقرّر شده است كه مطلق بر مقيّد حمل مىشود و در روايت حضرمى از امام صادق ( عليه السّلام ) مقيّد به دراهم شده است . « 2 » 2 - اگر بگويد بسيارى از گاو و گوسفندان كفّاره مىدهم در آن صورت نيز هشتاد رأس مىگردد و اگر روزه كثير بگويد ، باز هشتاد روز مىشود يا موارد ديگر كه با صفت « كثير » متصّف گردد . 3 - آيا « كثير » به اقرار هم تعدّى مىكند ، به اين ترتيب اگر بگويد : « او را بر من مال كثيرى است » ، آيا هشتاد مىگردد يا نه ؟ احتمال دارد كه همان هشتاد سال به حساب آيد ، چون هم علّت و هم استعمال آن را مىطلبد و اصل و حقيقت نيز آن را ايجاب مىكند و احتمال دارد كه اين چنين نباشد ، چون در لغت و در عرف « كثير » را به هشتاد سال مرزبندى نكرده‌اند و ورود آن در مورد « نذر » مستلزم آن نيست كه حقيقت در معيّنى بوده باشد ، چون استعمال اعمّ از حقيقت و مجاز مىباشد ، خصوصا با ورود آن در صورت‌هاى فراوان ، بىآنكه « هشتاد » منظور شده باشد ، همانند قول خداوند متعال كه مىفرمايد : « اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِيراً » « 3 » يا « كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً » « 4 » و به قول اوّل شيخ طوسى و شيخ مفيد رفته‌اند و به رأى دوّم ابن ادريس و فاضلان ( دو فاضل ) معتقد شده‌اند . * * *

--> ( 1 ) . كافى ، ج 7 ، ص ، 464 ( 2 ) . تفسير عيّاشى ، ج 2 ، ص ، 84 ( 3 ) . سورهء احزاب ، آيهء 41 . ( 4 ) . سورهء بقره ، آيهء 249 .