مىروند ، مانند ( طهر ) كه گاهى به معناى پاكى مىآيد و گاهى به معناى حيض يعنى ناپاكى ) تهجّد و هجود گاهى به معناى خواب استعمال مىشوند و گاهى به معناى بيدارى . در آيهء مباركه چندين حكم بيان شده است : 1 - اگر « دلوك » به معناى غروب باشد ، نماز ظهر و عصر از تحت شمول آيه ، خارج مىشوند و تنها شامل نماز مغرب و عشاء و شب و صبح مىشود . و لكن سزاوار آنست كه دلوك به معناى زوال باشد كه همهء نمازهاى واجب را شامل مىشود ؛ زيرا اصل مركّب شدن ( دال و لام و كاف ) براى انتقال و زوال مىباشد و يكى از موارد آن ، « دلك » ، به معناى « ماليدن » است ؛ به دليل آنكه دست شخص مالش‌گر ، ثابت و آرام نيست و در حال حركت و انتقال است و همچنين هر كلمه‌اى كه از دال و لام ( دل ) و يا از دال و لام و جيم ، ( دلج ) و دلح و دلف باشد و . . . همه به معناى انتقال است . « دلج » به معناى راه رفتن از سر چاه همراه با دلو براى ريختن است . « دلع » به معناى خارج نمودن زبان و حركت دادن آن مىباشد و ابن عبّاس « دلوك » را به معناى زوال دانسته است و همين مطلب از امامان صادقين ( عليهما السّلام ) نيز روايت شده است . « 1 » مؤيّد آن ، فرمايش رسول اكرم ( ص ) است كه فرمود : « جبرئيل موقع دلوك شمس يعنى زوال خورشيد ، آمد و نماز ظهر را با من به پا داشت » . « 2 » بنابراين كه « دلوك » به معناى زوال باشد ، چهار تا نماز ( ظهر ، عصر ، مغرب و عشاء ) داخل در آيهء مباركه خواهد بود و لام در « لدلوك » به معناى وقت و زمان است ، و زمان است ، مانند لام در « لثلاث خلون » ؛ « و سه روز گذشته » كه براى وقت و زمان مىباشد . 2 - آيهء مباركه دلالت دارد بر اين كه وقت و زمان نمازهاى چهارگانه ( ظهر ، عصر ، مغرب و عشاء ) از زوال خورشيد تا نيمهء شب ، گسترده و كشيده شده است . بنابراين وقت هر يك موسّع است ؛ چه آن‌كه ( لام ) همان طورى كه گفتيم ، براى وقت و زمان و ( الى ) براى پايان مقصود آمده است ، نتيجه اين مىشود كه زمان نماز از زوال خورشيد تا نيمه شب و يا تا از بين رفتن روشنى إدامه دارد . بعضىها « غَسَقِ اللَّيْلِ » را به نصف شب و بعضىها به ذهاب شفق يعنى از بين رفتن روشنى بعد از غروب

--> ( 1 ) . تفسير عيّاشى ، ج 2 ، ص 308 . المغنى ابن قدامه ، ج 1 ص 415 . تفسير كشّاف ، ج 2 ، ص 686 ذيل آيه 78 ، از سوره اسراء . ( 2 ) . سنن ابى داود ، ج 1 ، ص 93 .