« وَ حَيْثُ ما » براى مكان است ؛ يعنى : « در هر مكانى كه بوديد » ، از اين تعبير لازم مىشود كه مسلمانان جهان ، در حال نماز در دايرهء دور مسجد قرار بگيرند ، منتهى دايرهء بعضىها كوچك و نزديك به كعبه است و دايرهء اكثر مسلمانان ، بزرگ و دور از كعبه است . « كسانى كه كتاب آسمانى به آنان داده شده است ، مىدانند اين فرمان حقّى است از ناحيهء پروردگارشان » ضمير در « أَنَّهُ الْحَقُّ » به تحويل و يا با توجّه ، راجع مىشود ؛ « يعنى تغيير قبله و يا توجّه به مسجد الحرام ، حقّ است » . به دليل آنكه اهل كتاب به طور اجمال مىدانستند كه هر شريعت و دينى داراى قبله مىباشد و اين معنى را به طور تفصيل مىدانستند ؛ زيرا در كتاب‌هاى آنان اين مسئله مطرح بود كه رسول اكرم ( ص ) به سمت دو قبله نماز مىخواند ، و لكن آنها به جهت دشمنى شديدى كه نسبت به اسلام و مسلمين داشتند به مطالب مزبور ، اعتراف نمىكردند . « وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ » ؛ « يعملون » اگر با « يا » خوانده شود ، تهديد براى اهل كتاب است و اگر با « تا » خوانده شود ، وعدهء خير براى امّت اسلامى است . [ 24 ] آيهء چهارم : « وَ لَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ بِكُلِّ آيَةٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ ، وَ ما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ ما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ ، وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ « 1 » » ؛ « سوگند كه اگر هر گونه آيه و نشانه و دليلى براى ( اين گروه از ) اهل كتاب بياورى ، از قبلهء تو پيروى نخواهند كرد و تو نيز هرگز تابع قبلهء آنان نخواهى شد و آنان نيز آن‌چنان در عقيدهء خود متعصّبند كه هيچ يك از آنان پيروى از قبلهء ديگرى نمىكنند . اگر پس از اين آگاهى كه از ناحيهء خدا به تو رسيده است تسليم هوس‌هاى آنان شوى ، و از آنان پيروى كنى ، مسلّما از ستمگران خواهى بود » . در آيهء مباركه خبرهايى نقل شده است كه چهار حكم فقهى از لوازم آنها بوده و از آيه استنباط مىشود :

--> ( 1 ) . سوره بقره ، آيه 145 .