أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
59
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
بتپرستى تا زمان سعادت اقتران حضرت رسول استمرار و استقرار داشت . كسانى كه از قريش به شآمت افعال عمرو بن عامر گرفتار شده بودند ، در زمانى كه ادخال اوثان و اصنام به مسجد الحرام مجاز بود از حجر و شجر سيصد و شصت و شش ( 366 ) پارچه صنم مجسم ساخته و در درون كعبهء معظّمه گذارده بودند . اين اصنام تا وقتى كه حضرت رسالت پناه مكهء مكرّمه را مفتوح ساخت در داخل آن بقعهء مقدّسه جاى داشت . استطراد اديان جاهليّهء عرب در دور جاهليّت عرب : نصرانيّت و يهوديت و مجوسيّت و زنديقيّت و ساير اديان باطله موجود بوده . قبايل ربيعة بن غسّان با افراد خود و بعضى از جماعت قضاعه در نصرانيت ؛ و حميرىها با بنى كنانه و بنى الحرث بن كعب و كنده در يهوديت ؛ و بنى تميم در مجوسيّت [ مانده ] ؛ و قريشىها نيز دين زنديقيت را قبول كرده بودند ؛ [ زرارة بن عدس و پسرش حاجب بن زراره از گمراهانى هستند كه آن وقت مجوسيّت را قبول كردهاند ] ، حتى زراره به الجاى مجوسيّت دختر [ صلبى ] خود را تزويج كرده بالاخره اظهار ندامت و اطلاق نمود . اقرع بن حابس و ابو سعود نيز مجوس بودند ، ابو سعود جدّ وكيع بن حسان است . ابو حنيفه از قبيلهء قريش از طعامى كه حيس [ يا قلس ] گفته مىشد خدايى ساخته و مدّت زيادى او را ستايش كردند ، عاقبت قحط و غلايى ظاهر شده او را متفرق ساخته و خوردند . حتى شاعرى از بنى تميم به اين بيت : أكلت ربّها حنيفة من جوع * قديم بها و من إعوار ديگرى هم به اين بيت : أكلت حنيفة ربّها زمن التفخّم و الجماعة * لم يحذروا من ربّهم سوء العواقب و النّياعة وقعه مسطوره را ذكر و حكايت نمودهاند . اگرچه اين وقعه قبل از بعثت حضرت رسول بوده است ، و ليكن در آنوقت نيز