أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
60
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
طالبان دين حق موجود بودهاند . از آن جمله ارباب بن رئاب بدين عيسى تديّن نموده و ابن نوفل بن اسد بن عبد العزى يعنى ورقه كه پسر نوفل باشد از عبادت اوثان فارغ آمده به طلب دين حق كه هنوز بكلّى متغير نشده بود دين مسيح را قبول نمود . زيد بن عمرو بن نفيل كه جدّ سعيد بن زيد ، يكى از عشرهء مبشره است ، به طلب دين حق در حالتى كه شام را سياحت مىكرد شهيد شد . اميّة بن ابى الصلت نيز در ابتداى حال خود را طالب دين حق نمود ، ولى پس از آن به رسالت حضرت رسالتماب حسد كرده كافر شد . اما اسعد بن ابو كرب الحميرى ، اين شخص هفتصد ( 700 ) سال قبل از بعثت جليلهء نبويّه مسلمان شده است . قس بن ساعدة الايادى و ابو قيس صرمة بن ابى انس نيز از مسلمانان [ زمان ] جاهليت است . قس بن ساعده از مشاهير حكماى عرب بوده و عادت داشت كه در سوق عكاظ سوار شتر شده و نطق مىكرد و ابو قيس هم ، عصر سعادت را ادراك نموده اظهار شعار اسلاميت كرد . نطق كردن در بالاى حيوان ابتدا در قس بن ساعده ديده شده است . قس بن ساعده كه به فصاحت مشهور بود مدّت متمادى زنده مانده و تشريف حضرت ختمى مآب را خيلى قبل از بعثت خبر داده است . وقتى كه حضرت فخر كائنات حاضر بود ولى قس بن ساعده از اينكه آن حضرت شرف افزاى عالم شهود شده بود خبر نداشت ، خطبهاى كه در سوق عكاظ خواند از طرف بلغاى عرب پسنديده شده و اين خطبه را بزرگ و كوچك آن عصر تعليم و حفظ كرده بودند . آن روز قس بن ساعده بر فراز يك شتر قرمز برآمده و خطبهء آتيه را خواند [ كه ترجمهء آن بطور آتى مسطور مىشود ] : ترجمه اى خلق بياييد و گوش كنيد بفهميد و عبرت گيريد ، هر زندهاى مىميرد و هر ميرندهاى فانى مىگردد . هر شوندهاى مىشود . باران مىبارد . گياهها مىرويد . اطفال زاييده مىشوند ، جاى پدران و مادران [ خود ] را مىگيرند ، پس از آن همه محو شده و مىروند ، وقوعات بريده نمىشود . يكديگر را ولى و تعاقب مىكند . گوش دهيد دقت نماييد . در