أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
450
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
شده بود لهذا مردم از خوف اينكه مبادا مقام همام ابراهيم را ببرد او را از جاى خود درآورده و به موقع مرتفعى گذارده بودند . در واقع همين سيل مسجد الحرام و خانههاى بسيارى از خراب كرده و نفوس بىحد را هلاك و غرق نمود . چون در سال ظهور سيل حنظله اسم والى مكّهء مكرّمه ابن حنظله بود لهذا سيل مذكور به سيل حنظله ناميده شد . نهم : سيول حجاز سيلى است كه شش سال بعد از سيل حنظله يعنى در تاريخ دويست و هشتم ( 208 ) هجرت ظاهر شده است . علاوه بر اينكه اين سيل اكثر جاهاى مسجد الحرام را خراب كرده و اهالى را متضرّر ساخت حرم شريف مسجد الحرام را آن قدر ريگ و خاك و سنگ آورد كه در خدمت تظهير حرم مكرّم طايفهء نسوان نيز اشتراك نمودند . سيل مذكور نيز در عصر مأمون خليفه ظاهر شده در ميان اين سيل و سيل حنظله اهالى مكّه را يك مرض شديد و مبرمى عارض شده و بسيارى از اهالى را تلف نمود . دهم و يازدهم : سيول كه اهالى مكّهء محترمه را مضطرب و مستأصل نمود و سيلهائى است كه در سال دويست و پنجاه و سه ( 253 ) و دويست و شصت و شش ( 266 ) ظاهر شده است . سيل اوّلى كه در سال دويست و پنجاه و سه ظاهر شده است از وقايع مهّمهء حجازيه آن سال بود ، داخل حرم مسجد الحرام شده تا حجر الاسود مرتفع گرديده است . اگر به مسجد شريف ضرر و خسارت بسيار وارد آورده است ؛ و ليكن سيلى كه پانزده سال بعد از او ظاهر شد دهشت زياد به قلوب اهالى رسانيد . اين سيل به هر محلى كه مىرسيد خانهها و مكتبها و دكانها را خراب كرده و حتى ريگهايى را كه در حرم شريف مفروش بود بيرون آورد . در قوت جريان او طورى صولت بود كه هرگونه اجسام ثقيله را حركت داده و پيش مىانداخت ، در حرم مسجد الحرام سنگى نگذاشت كه از جاى خود درآورد . اگرچه بعد از اين وقعه تا سال چهار صد و سى و چهار ( 434 ) چند دفعه سيل كه ظاهر شده است در تواريخ مضبوط نگرديده و ليكن هفت هشت سيل در آنها كه از اطراف جبال مكّهء معظّمه متهاجم بودند دهشت فوق العاده داشته و در حرم شريف