أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
437
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
چهاردهم شهر مزبور تا عتبهء عليّه باب معلّى القاب كعبة اللّه خراب نمودند ، روز بيرون باب عالى جناب بيت اللّه را به موقع مخصوصى كه حجّاران احجار شريفه را نحت و تسويه مىنمودند آوردند . پس از آن باب سعادت مآب را از جاى خود قلع كرده سر بالا به خلوتى كه زير خانه مرحوم ميرزا بود گذاشتند . سنگهاى شادروان بيت محترم ركن يمانى و احجار موجودهء سائره را كه محلّ استلام مطوفين كرام بود خراب كرده و هريك را به محلى گذاردند . در سنگهاى شادروان كعبه بعض حلقههاى آهنى پوشيده از طلا بود كه مخصوص ربط كسوهء شريفه بودند . روز چهارشنبه هجدهم جمادى الآخر غير از احجارى كه در زير و بالاى حجر الاسود بود در هيچ طرف ديوارهاى كعبة اللّه سنگى نمانده بود به اين جهت كافهء لوازماتى را كه متعلق به حجاران و نجاران بود حاضر ساخته و به خزينة المال نهادند . و روز پنجشنبه نوزدهم ماه براى اينكه اساس و ديوار اربعهء بيت اللّه را حفر و تطهير نموده و بنا بگذارند سنگهاى بزرگ را به محلى نزديك نقل نموده چون سنگهاى سبز كه آثار اساس و بنا بود نموده شد به تجديد شروع كرده و از جانب شامى بدء نموده يك صف سنگ نهادند . روزى كه اساس شريف بيت اللّه گذاشته مىشد روز بيست و سيم جمادى الآخر بود . از احجار اساسيّه كعبة اللّه الى سقف شريف موافق ترتيبى كه عبد اللّه بن زبير نهاد بود بيست و پنج صف سنگ گذارده بودند ، ليكن سنگهايى كه بر بالاى سنگهاى سبز گذاشته شده بود ، چون در زير احجار شادروان كعبه مانده بود داخل حساب نبود . بيست و چهارم جمادى الآخر حوضهاى كج را ترتيب داده و سنگهايى را كه در خارج بود به مطاف شريف نقل نمودند و روز بيست و پنجم جمادى الآخر احجار تازهاى را كه از كوه شبيكه قطع نموده بودند در نزديكى مشهد عارف باللّه شيخ محمود بن ابراهيم ادهم تراشيده پس از آن به واسطهء حمالان به حرم شريف مسجد الحرام آوردند . اين سنگها در قرب مقام مالكى شست و شو شده پس از آن به نزد جدران كعبة اللّه آورده مىشد .