أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
426
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
شيخ الاسلام شيخ خالد بن احمد مالكى و از مفتيان شافعى عبد العزيز زمزمى و احمد بن محمدآقا شمس الدين مفتى حنفى و عبد اللّه بن ابىبكر القريشى مفتى خليلى در اين استفتاء اينگونه جواب دادند كه اين كار فرض كفايه است هركس عامل اين عمل باشد مأجور و مثاب خواهد گرديد . و چون به جواز مسئله كه استفتا شده بود فتواى مزبور نوشته شد بناء عليه رضوان آقا شروع نمود كه سنگهاى مزبور را نحت و اصلاح نمايد . ليكن شيخ محمد على بن علان كه از مشاهير معترضين بود مكرّرا اعتراض نموده جمّ غفيرى از اهالى نيز سنگ تراشها و ساير عمله را از كار كردن منع نموده و رضوان آقا مجبور به آن گرديد كه ثانيا مفتيهاى مذاهب اربعه را جمع نموده و مسئلهء مشروحه را بيان و استفتا نمايد . هريك از مفتيان كه حاضر بودند « يجوز كلّ فعل ما دعت اليه ضرورة او حاجة » گفته و به جواز مسئلهء مزبوره فتاوى مفصّله بيان نمودند و خلق را قانع و راضى به آن نمودند كه قبل از ورود امر سلطانى به عمليات شروع كرده شود . سررشته و مايهء ايراد و اعتراض آنها اين نبود كه مىخواستند احجارى را كه افتاده بود نحت و اصلاح نموده بهجاى خود اعاده دهند بلكه اسباب مجبره بود كه مهندسين در ورقهء كشف و ملاحظه خود نوشته بودند اينك اسباب مجبرهء مذكوره و جوابهايى كه معترضين دادهاند ذيلا نگاشته مىشود . اسباب مجبره كه مهندسين در راپورت خود نموده بودند سبب اوّل : سنگهايى كه از ابنيهء مسعودهء بيت شريف افتاده است قابل استعمال نيست چون بعضى از اينها شكسته شده است فقط با آنها نمىتوان بناى بيت اللّه را اكمال كرد . بناء عليه لازم است كه از خارج به قدر كفايت احجار احضار شود . سبب دوّم : اگرچه ممكن است ديوارى را كه تازه ساخته مىشود و با ديوارى كه خراب نشده است به همديگر الصاق نموده و چسبانيد ؛ و ليكن بديهى است كه در اندك زمان خراب خواهد شد . مع ما فيه بضعى از ديوارهاى قديم خم شده است هدم ديوارهايى كه خم شده است از موجبات قواعد فن معمارى است .