أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
241
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
مضاض بن عمرو بن جرهم به عساكر هردو طرف داد در اين محل تدارك كرده شد و سبب تسميهء او اين است . اوّلين محاربهاى كه در شهر مكهء مكرّمه واقع شده است محاربهء مضاض بن عمرو ، و اوّل شخصى كه در آن موقع مبارك قتل و تلف شده است رئيس عشيرت قطورا است . بنيان حكومت مستقلّه كه به تدبير مضاض بن عمرو متشكّل شد ، رفته رفته قوّت و انتظام حاصل كرده و اولاد و احفاد جراهمه كه به اولاد اسماعيل حرمت و رعايت داشتند به تدريج فرّ و شوكت پيدا نموده حكومت مكهء مكرّمه در اندك زمان طورى جسامت و بزرگى پيدا كرد كه به جرگ و عداد ملوك صاحب صولت آن عصر درآمد . ولى چون ارض مسعود كعبة اللّه به سكناى آن همه نفوس كافى نبود اقوام قبايل بالضّروره به جلاى وطن متمايل شده متفرّقا به اطراف ممالك عازم شدند . مع ما فيه جرهميان به واسطهء قرابت نسبيّه در احترام و رعايت احفاد بنو اسماعيل استقامت و دوام نموده ، و از اينرو به هر طرفى كه لشكركشى مىنمودند و اصل نصرت و ظفر و نائل شوكت و فر مىگرديدند . و طايفهء باغيهء عمالقه را كه دشمن قديم آنان بود زده و از مملكت خود اخراج كردند . طايفهء عمالقه از امم ساميه و از احفاد عمليق بن لاو بن ادّ بن سام بن نوح - عليه السلام - بوده كه در تاريخ تفرّق السنه به ساحهء يمن نازل شده و در خطّهء مباركهء حرمين محترمين سكنا نمودند و معاندين خود را غالب آمده هلاك كردند . بعضى از اينها در جوار شام جاى گرفتند . چون به اوامر الهى عاصى شدند ، حضرت موسى و يوشع - عليهما السلام - به مقاتلهء آنان معيّن و مأمور گرديدند . اگرچه فراعنهء مصر و ملوك جبابره كه به نواحى يثرب و خيبر مستولى شدند ، از اين طايفه بودند ؛ و ليكن بنى اسرائيل همهء آنان را غلبه و استيصال كرده الى ورود اوس و خزرج كه در مقام آنها قائم شدند به اهالى آن ديار حكومت مىنمودند . دين اقوام طايفهء عماله عبارت از پرستش احجار و اشجار بود . اگرچه اقوام خائنهء عمالقه كه جرهميان [ را ] از خاك تابناك حجاز اخراج كردند به قبائل متعدّده منقسم شده و اطراف و اكناف مكهء مكرمه را تصرّف نموده مدّت مديده به واسطهء شجاعت فطريّه