قدم برمىداشتند ميان صفا و مروه . و چه باشكوه و باخلوص نيت بود مساس رسول خدا بر حجر الاسود كه حاكى از وداع ميان رسول خدا بود با خانهء خدا و شهر خدا . و باز چه پرابهت و باشكوه بود اجتماع مسلمانان در غديرخم كه رسول خدا بر بالاى پشته‌اى از سازوبرگ شتران قرار گرفت و على را بر بالاى دست بلند كرده و فرمودند : هركه را باشم منش مولاى او * ابن عم من على مولاى اوست و اين آخرين حج بود كه با تصحيح اين رساله گزاردم و چه احساسى داشتم زمانى كه آن را به پايان رساندم . به دليل بىپايان بودن اثر ، گوئى من نيز هنوز در بيابانهاى مكه سرگردان مانده‌ام تا بار ديگر حجى گزارم نه در رؤيا و همراه تاريخ ، بل در عالم حقيقت و واقع . سخنى كوتاه در باب مؤلف و مترجم ايوب صبرى پاشا از فضلاى دولت عثمانى است ، زمانى امير لواء بود و به امير الواء الرّومى الحنفى نيز مشهور است و در پايان عمر رئيس محاسبات دايرهء بحريه عثمانى بود و در همان ايام موفق به نگارش مرآة الحرمين شد . صبرى پاشا حنفى مذهب بود و اين نيز از لابلاى سطور كتابش هويداست و افزون بر مرآة الحرمين آثارى چون : احوال جزيرة العرب تكملة المناسك محمود السير ( در سيره نبوى ) شرح بانت سعاد و تاريخ و هابيه از اوست . ايوب صبرى پاشا كتاب مرآة الحرمين را در پنج جلد در تاريخ مكه و مدينه دو شهر مقدس مسلمانان نگاشته است كه فقط دو جلد از آن‌كه بخش اعظم تاريخ مكه را در بردارد به فارسى ترجمه شده است . خوشبختانه هر پنج جلد اثر به زبان تركى عثمانى در