أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
106
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
در حرمين اجر عبادات مضاعف مىشود ؛ ولى چون طاعات ربّ احد به صحّت وجود مستند است لهذا زنده داشتن وجود هم اهمّ و الزم است . بنابراين حاجيان بايد در نزد خود لباس زمستانى هم داشته و موافق هواى هر موقعى لباس پوشند و در حفظ صحّت وجود منتها درجهء دقّت و بذل مجهود كنند و در معاودت به عبث ناخوش و گرفتار نشودند . حبّهاى مليّن ادويهء منقبض و چايى و ساير چيزها بايد همراه داشت . خواه در دريا و خواه در صحرا هر صبح و شام صرف چايى بايد كرد اگر ممكن باشد شام و نهار شوربا و اطعمهء مطبوخه بخورند و از خوردن ميوه و طعام به حالت دلتنگى يعنى از تغيير عادت تناول طعام احتراز نمايند . اگر در طبيعت لينت و يا انقباض حاصل شود بايد بيست و چهار ساعت نگذشته از خود دفع كنند . در حالتى كه در كشتى به تأثير گرما يا سرما انحراف مزاج طارى شود از اينكه انسان ناخوش شده و به آرزوى خود نرسد بهتر و مناسبتر آن است كه تنخواه را اعتنا و اهميتى نداده و به موقع كشتى داخل شود ؛ زيرا تنخواهى كه در امر حفظ صحّت وجود صرف شود چنان كه در فوق ذكر شد داخل تنخواهى است كه براى ايفاى حج تدارك و ادخار كرده شود . اگرچه شبهه نيست كه حضرت حافظ حقيقى حفظ و حراست خواهد نمود ؛ ولى تشبّث به اسباب هم در هر چيزى شرط اعظم بوده هنگام دخول به احرام نبايد در زير هوا خوابيد و در وصول به جدّه نبايد يك دفعه اطعمهء غير مناسب خورد ، براى تقويت معده و وجود بايد شوربائى خورد كه از آب گوشت پخته شده باشد و ميوههائى را كه در مملكت خود شخص پيدا نمىشود نبايد ميل نمود . از زياد خوردن نان روغنى و خرما در هرحال احتراز بايد كرد . اگر [ در ] معده و وجود علامات ناخوشى ظاهر شود بلا تاخير بايد به اطبّائى كه وقوف كامله به آب و هواى آنجا دارند مراجعت كرد و هرچه امر نمايد بدون كم و زياد عمل نمود . هنگامى كه از جدّه عزيمت به مكّه مىشود بايد به خوردن شوربا و پلو و ليمونات مداومت كرد و از خوردن زيتون و پنير مجانبت نمود و هنگام سوار شدن به شتر و يا پايين آمدن از او محض اينكه عضوى از اعضا رنجيده نشود بايد عاقلانه حركت كرد .