فصل سيزدهم : جهات تربيتى حج همانا گفته شد كه احكام خداوند تعالى همگى داراى مصلحت‌ها و فوايدى است ، و اينكه هريك از اعمال حج شامل است بر جهت تربيت انسان و عادت دادن او را به درستى و اخلاق شريفه ، اگر چه عقول بشرى به درك معناى بعضى از آنها پى نبرد ، مانند سعى ميان صفا و مروه به تكرار ، و انداختن سنگ‌ريزه‌ها به جمار . و ليكن چنين به نظر مىرسد و در لوح ذهن مىگذرد كه براى آن دو علاوه بر آنچه كه در آنها است از فرمانبردارى خداوند تعالى و امتثال امر او ، تاثير بسيار با اهميتى است در روح حج‌گزار به واسطهء تذكر امورى از وقايع گذشته . بدون ترديد سعى رابطه پيوستگى روحى است در ميان ارواح عبادت‌كنندگان و ارواح پيامبران از زمان جناب آدم عليه السلام تا حضرت خاتم صلى الله عليه و آله . پس همانا عبادت كننده در آنجا به ياد مىآورد كه نفس با