چهارم : وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ . . . « 1 » و زينت داديم نزديكترين آسمانها را بچراغهائى ( ستارگان ) . . . يعنى پس از تشكيل طبقات آسمانى ، نزديكترين جوّ محيط بر زمين را كه نخستين آسمان است ، باختران فروزان زينت بخشيديم . . . بنابراين آفرينش ستارگانى كه در آسمان به چشم ميخورند ، دو مرحله پس از آفرينش و تكميل زمين ما بوده است . اكنون جاى اين پرسش است كه خورشيد نيز با همين ستارگان پديد گشته تا دورانهائى از زمين ما جوان‌تر باشد ؟ « 2 » يا چنان كه از پيش هم احتمال داديم : تنها اين چراغ فروزان آسمانى در اين ميان استثناء خورده ، و پيش از تشكيل طبقات آسمانى نورافكن آسمان بوده است « 3 » كه هرگز دليلى ندارد . و تحقيق وسيع در اين پيرامون در بحث از خورشيد و ستارگان خواهد آمد ، و از پيش نيز سخنى چند در اين پيرامون گذشت .

--> ( 1 ) - « السَّماءَ الدُّنْيا » صفت و موصوف است ، يعنى آسمان نزديكتر به زمين كه آسمان اولست . ( 2 ) - روايت طبرى ( ج 24 ص 94 ) از رسول خدا ( ص ) به اين پرسش جواب مثبت ميدهد زيرا آفرينش خورشيد و ستارگان را در دورانهاى پديد شدن هفت آسمان كه پس از تكميل زمين است معرفى كرده است . ( 3 ) - ولى جاى اين احتمال هست كه تصاعد ( دخانها ) گازهاى آسمانى همزمان با دورانهاى تولد زمين بوده ، و روى اين اصل سهم جداگانه‌اى نداشته باشد - ولى چيزى كه اين احتمال را تا اندازه‌اى ضعيف مىكند اينستكه : همزمان بودن حوادث زمين و آسمانى موجب تداخل دورانهاى تولد آسمانيست ، زيرا سير تكاملى هريك نسبت بسير خودش منظور شده ، و اصولا شش دوران خلقت جهان از لحاظ حوادث گوناگون خلقت است . دقت شود .