گمراهان معرفى كرده ، نيز گواه بر اين حكم است كه جواز و امكان حتمى تأثير هرگز شرط وجوب دعوت نيست . مطلب ديگر اين‌كه تأثير داراى دو بعد ديگر نيز هست بعد حاضرش اين است كه امر و نهىكننده بداند يا احتمال بدهد كه كارش مؤثر است ، اما بعد ديگرش جريان واقعيت فعلى يا آينده مىباشد كه احياناً بر شما پوشيده است ، كه واقعيت از علم شما وسيع‌تر است ، و مصلحت امر و نهى در رابطه‌ى با واقعيت است و تنها در محدوده‌ى فكر و علم فعلى شما نيست . بنابراين چه احتمال تأثير فعلى بدهى ياندهى همين كه خطرى مهم‌تر از آن شما را تهديد نكند امر به‌معروف و نهى از منكر هم‌چنان واجب است . در هر صورت در جريان گنه‌كاران اصلى يهود در روز شنبه مىبينيم كه آيه‌ى بعدى تنها نهىكنندگان را نجات‌يافته معرفى كرده ، و كسانى را كه نهى از منكر نكردند و چه بدتر كه نهىكنندگان را در نهيشان سرزنش هم نمودند ، در عذاب الهى به‌گنه‌كاران اصلى پيوند نموده ، گرچه عذابشان از آنان سبك‌تر بوده است چنان‌كه مىفرمايد « فلمّا نَسُوا ما ذُكِّروا بِهَ أنْجَيْنا الَّذينَ يَنهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَ أخَذْنَا الَّذينَ ظَلَموا بِعَذابٍ بَئيسٍ بِما كانوا يَفْسُقونَ . فَلَمّا عَتَوْا عَمّا نُهُوا عَنْهُ قُلْنا لَهُمْ كُونُوا قَرَدَةً خاسِئين » ( سوره‌ى اعراف ، آيات 165 - 166 ) « پس هنگامى كه آن‌چه را بدان هشدار داده شدند فراموش كردند كسانى را كه نهى از زشتى مىكردند نجات داديم و ستم‌گران را به‌عذابى بد به‌آن‌چه فسق مىكردند گرفتار كرديم پس چون از آن‌چه نهى شدند سرپيچى كردند به‌آن‌ها گفتيم بوزينه‌هايى لعنت شده بشويد » و شدند . و مىبينيم كه تنها نهىكنندگان در اين معركه نجات يافتند ، و ديگران كه از جمله‌ى آنان ، ساكتان و ترك‌كنندگان - نهىاند - تا چه رسد به‌نهىكنندگان از اين نهى - هر دو دسته در زمره‌ى عذاب شدگان قرار گرفتند و چه عذابى ؟ اين‌جا معلوم نيست ، و اين‌جا تنها عذاب مسخ شدن سر سلسله‌ى گنه‌كاران و تبهكاران ياد شده كه تبديل به‌بوزينه‌هايى لعنتى شدند . مسأله‌ى 864 - امر به‌معروف و نهى از منكر بر امت اسلامى واجب كفايى است بدين