مسأله‌ى 863 - اما احتمال تأثير كه از شرائط وجوب امر به‌معروف و نهى از منكر دانسته‌اند ، اين هم بر خلاف نص آياتى مانند آيه‌ى اعراف است كه « إذْ قالَتْ أمَّةٌ منهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوماً اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أوْ مُعَذِّبُهُمْ عذاباً شَديداً قالوا مَعْذرةً إلى رَبِّكُمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَّقونَ » ( سوره‌ى اعراف ، آيه‌ى 164 ) . اين آيه در مورد سرپيچى يهوديان از فرمان خداى تعالى در روز شنبه است كه با كلاهى شرعى ! همان روز شنبه ماهىها را حبس كرده و روزهاى بعد صيدشان مىكردند و توجيه مىنمودند كه صيد ما روز شنبه نيست ، و گروهى از نيكانشان آن‌ها را از اين عمل نهى مىكردند امّا آن‌ها نمىپذيرفتند ، و سپس گروهى هم در اين ميان ساكت بودند كه نه اين حرام را مرتكب مىشدند و نه مرتكبين را نهى مىكردند ، و گروهى هم به‌اين نهىكنندگان به‌زبان اعتراض مىگفتند : چرا موعظه مىكنيد گروهى را كه خدايشان هلاك خواهد كرد يا به‌عذابى سخت گرفتارشان خواهد نمود آن‌ها در جواب گفتند : به‌منظور معذور بودن نزد پروردگارتان و اين كه شايد پرهيز كنند . اين‌جا براى واجب بودن نهى از منكر دو محور جداى از يكديگر مقرر شده يكى « معذور بودن نزد خدا » و ديگرى « شايد پرهيز كنند » كه اگر هم قطعاً پرهيز نكردند و نهى از آن هيچ تاثيرى نگذاشت ، با اين نهى در اين زمينه نزد پروردگار معذور باشند ، چنان‌كه درباره‌ى پيامبران چنان مىفرمايد كه « عُذْراً أوْ نُذْراً » ( سوره‌ى مرسلات ، آيه‌ى 6 ) يا در دعوتشان معذور باشند و يا مؤثر . وانگهى شرط تأثير اگر هم دليلى مىداشت در انحصار اين نبود كه گنه‌كار به‌مجرد امر و نهى واجبش را انجام دهد و گناهش را ترك كند ، بلكه در تكرار امر و نهى آثارى نهفته است ، كه از جمله آن آثارهشيار شدن گنهكار است ، و در آخر كار اگر هم هشيار نشود اين تداوم امر و نهى حجتى است مضاعف عليه گنه‌كار و همه‌ى گنه‌كاران ، زيرا اگر امر و نهى تداوم نمىداشت او زبانش درازتر بود كه اگر امر و نهى مىشدم چه بسا من هشيار مىشدم و گناه را ترك مىكردم ، و آيه‌ى « لِئلّا يَكونَ لِلنّاسِ عَلى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ » ( 4 : 165 ) كه هدف از فرستادن پيامبران را از ميان برداشتن هرگونه حجتى براى