براى برابرى يا نابرابرى دو جنس مورد داد و ستد مىباشند . مسأله‌ى 576 - گاهى كه جنس‌هاى مورد مبادله مانند يكديگرند ولى اختلاف ارزشى دارند ، و يا همانند نيستند و ارزش‌هايشان يكى است ، در اين ميان آن‌چه حرام است زيادى اندازه‌ى حجم پيمانه و وزن نيست ، بلكه مهم ارزش است « 1 » . مثلًا اگر بيست تخم مرغ بزرگ را با بيست تخم كوچك معاوضه كنيم از آن‌جا كه عددى است و پيمانه‌اى و وزنى نيست ، مىگويند اين‌جا ربا نيست ! در صورتى كه پر واضح است كه ربا است . ولى اگر يك كيلوگرم روغن خالص را با يك‌كيلو و چند گرم اضافه‌ى دوغ از همان جنس روغن مبادله كنيد مىگويند آن‌كه دوغ زياد گرفته ربا خورده ، با آن‌كه بهاى يك كيلو روغن صدها برابر يك كيلو و چند گرم دوغ از همان روغن است ، و پر روشن است كه در اين ميان مفت‌خوار و رباخوار كيست . و آيا كدام عاقل و يا حتى ديوانه‌اى در چنان معامله‌اى گيرنده‌ى روغن را مغبون و گيرنده‌ى دوغ را كلاه‌گذار و رباخوار مىداند ، كه چنان چيزى را ما شرعمداران به‌شارع مقدس نسبت دهيم ؟ ! ! ! ما با دقت در احاديث ربا ، بر محور آيات ربا ، به‌خوبى دريافته‌ايم كه ربا تنها مفت‌خوارى و زياده از حق گرفتن يا دادن است و ديگر هيچ ، چه مورد معامله مكيل يا موزون باشد يا نباشد . مسأله‌ى 577 - گيرنده‌ى ربا برحسب آيات ( 275 تا 279 ) از سوره‌ى بقره و آياتى ديگراز قران كريم ، به‌هيچ‌وجه و هرگز مالك آن نمىشود ، و اگر توبه‌ى صحيح كرده تنها اگر سرمايه‌اش از ربا نبوده مال اوست ، و هرچه از ديگران بهره گرفته بايستى به‌صاحبانش بپردازد ، مگر بهره‌هايى كه مصرف كرده و عوضش را هم مالك نيست ، كه در اين‌گونه موارد به‌احترام توبه‌اش تنها از مصرف‌شده‌هايى كه بدلى هم از آن‌ها نمانده

--> ( 1 ) - از فقيهان سنى مذهب داوود و اهل ظاهر رباى كم و بيش هم جنس در طلا ، نقره ، گندم ، جو ، خرما و نمك را فقط حرام مىدانند