رمضان ديگر - يا بيشتر - طول كشيد ، هرگز روزه از شما ساقط نيست ، زيرا احكام تخفيفى در زمينه‌ى عسر يا حرج در مواردى است كه بدون اختيار شما عسر يا حرج به‌وجود آيد كه هرگز در هيچ بعدى از احكام اسلامى بهانه‌اى براى ترك واجب محسوب نمىگردد زيرا عذر از فعل حرام « ما اْضُطرِرْتُمْ » است كه اضطرارى پيش آيد نه « مَا اْضَطَررْتُم » كه خود خويشتن را به‌اضطرار افكنى ، و در آيه‌ى ديگر مىفرمايد : « فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ » ( سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 173 ) كه هر دو آيه شريفه دلالت بر عُسْرِ غير اختيارى دارند و نه عُسْرِ اختيارى كه اگر با اختيار خودت خود را به‌اضطرار و عُسْر اندازى گرچه روزه‌ات را افطار نكنى لكن به‌جهت همين عمل معصيت كرده‌اى و روزه‌ات نيز باطل مىباشد و در اين صورت بعد از رمضان علاوه بر قضا كفارّه نيز بر شما واجب است . مسأله‌ى 411 - روزه براى مسافران مانند ديگران در صورت امكان بدون عسر يا حرج واجب است و سفر هم‌چون مرض ، كه مورد استثنايى براى ترك روزه است ، فقط به‌عنوان عسر و زيان موجب ترك روزه مىشود و بس ، و پيوند سفر به‌مرض بدين جهت است كه سفرهاى گذشته با حالت روزه موجب مرض مىشده و گرنه هر سفرى ملحق به‌مرض نمىشود و در سفرهاى كنونى چه بسا انسان از خانه‌ى خود هم راحت‌تر است ، و مبناى اين حكم آيه شريفه‌ى « يُريدُ اللَّه بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُريدُ بِكُمُ الْعُسْرَ » « 1 » « صدق الله العظيم و فهرس ه‌ى تمهيد قره ،

--> ( 1 ) - در آيات پيش از اين آيه‌ى نخست روزه بر تمامى مكلفان واجب گشته بود : « كتب عليكم الصيام . . . » سپس روزه به‌هنگام مرض و سفر حرام گرديده كه علتش در آيه‌ى بعدى ذكر شده و فرموده در صورت حرج انجام روزه بهتر است و بالاخره « يريداللَّه يكُمْ اليُسْر » خدا از شما آسان مىخواهد ، و سختى را نمىخواهد كه در نتيجه اگر روزه حرجى و طاقت‌فرسا باشد واجب نيست بلكه مستحب است ، و اگر زيان‌آور است حرام و در غير اين دو صورت واجب است . بنابراين ، سفر و مرض در اين ميان نقشى ندارند مگر حالت حرج يا عسر كه اگر حرج يا عسرى در كار نباشد بلكه با يسر و آسانى بتواند روزه بگيرد واجب است ، و در صورت حرج و طاقت‌فرسايى غير اختيارى مستحب است و آيا صحيح است كه روزه در صورت حرج و طاقت‌فرسايى در وطن مستحب باشد ولى در سفرى كه هرگز حرج و سختى هم ندارد حرام گردد ؟ ! و اين خود جلو انداختن مهم است بر مهم‌تر كه در صورت حرج و طاقت‌فرسايى روزه مستحب ، ولى در صورت يسر تنها به‌حساب سفر حرام باشد ، و در مورد تيمم‌هم كه « لم تجدوا ماء » را پس از مرض و سفر آورده . مسلم است كه مقصود تنها سفرى است كه در آن آب نيابيد و در مورد روزه هم اضافه‌ى سفر بر مرض به‌همين علت عسر روزه در سفر است و خود سفر موضوعتيى ندارد . و بعضى از كسانى هم كه سفر را مانع از وجوب روزه مىدانند ، آن را در سفر درست دانسته‌اند ، چنان‌كه در جواهر آن را بر خلاف مشهور خوانده ، و شيخ مفيد و سيد مرتضى و سلار كه مورد نذر را در سفر جايز دانسته‌اند به‌طريق اولى در روزه‌ى واجب اصلى رمضان و يا قضاى آن آن را جايز مىدانند . و حتى گروهى از فقيهان روزه‌ى مستحب را در سفر مستحب مىدانند مانند ابن حمزه و يا آن را مانند بيشتر فقيهان مرجوح مىدانند چنان‌كه در شرح اصفهانى آمده است