اطمينان ندارند بازداشته ، و راه دنبال‌روى و تقليد كوركورانه و ناآگاهانه را به‌طور كلى به‌روى همگان بسته است ، كه شخص مسلمان هر اندازه هم از مسائل اسلامى ناآگاه باشد پيرويش از آن‌چه مطرح است بايستى از روى آگاهى باشد و بس . آرى قرآن راه‌هاى علمى را به روى كل مكلفان گشوده ولى گروهى به‌عنوان انسداد باب علم ، راه علم را به روى خود و ديگران بسته‌اند ، و به‌جاى آن راه ظن و گمان را گشوده‌اند ! گويى خداى تعالى - نعوذبااللَّه - از بيان قاطعانه‌ى علمى براى ما مكلفان عاجز ، يا خائن و يا نادان بوده است ! ! ! و از طرفى هم « إنَّ شَرَّ الدَّوابِّ عِنْدَاللَّه الصُّممُّ البُكْمُ الَّذينَ لا يَعْقِلُونَ » ( سوره‌ى انفال ، آيه‌ى 22 ) « بدترين جنبدگان نزد خداى تعالى كر و لال‌هايى هستند كه نمىانديشند و عقل و هوش خود را به‌كار نمىگيرند » . اين دانستن يا به‌چهره‌ى خودكفا و مستقيم است كه احكام شرعيه را از كتاب و سنت استنباط كند ، و به‌اصطلاح مجتهد است . و يا خودش توانايى آن چنانى را ندارد ، كه يا به‌علت عدم استعداد ذاتى و يا به‌علّتِ ضرورت شغلى براى معيشت زندگى ، توان استنباط شايسته و بايسته را ندارد ، و اين‌جا بايستى از شايستگان كمك بگيرد ، كه در صورت امكان ميان نظراتشان احتياط كند ، مگر در صورتى كه احتياط خود بر خلاف احتياط باشد و يا موجب عسر يا حرج گردد ، كه اين « احتياط » زندگى را بر او سخت و تنگ يا ناشدنى سازد ، و برحسب كريمه‌ى « يُريدُ اللَّه بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُريدُ بِكُمُ الْعُسْرَ » ( سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 185 ) : « خداى سبحان از شما آسانى خواسته و نه سختى » چنان احتياطى نه تنها واجب نيست ، بلكه در صورت عسر و زيان يا تضاد حرام نيز مىباشد . در غير اين صورت بايستى « تقليد » و به‌عبارتى ديگر از بهترين نظرات فقيهان قرآنى پيروى كند ، و اين‌گونه تقليد كه خود اجتهادى است اجمالى نه تنها با عقل و شرع سازگار است ، بلكه اساساً كارى است عقلى و شرعى كه « فاسألوا اهل الذكران كنُتُمْ لاتَعْلَمُونَ » ( سوره‌ى نحل ، آيه‌ى 43 ) : هرگاه نمىتوانى بدانى ، از آن‌كه مىداند به‌شايستگى