است به‌عنوان اين‌كه خداى تعالى تعليم فرموده كه اين‌گونه با او سخن بگويند ، حمدش را بخواند ، زيرا حمد تعليمى است ربّانى كه چگونه بايستى بندگان با خدا سخن گويند و تنها نيت قرآنى بودن در حمد يا سوره كافى است . مسأله‌ى 264 - برمبناى آيه‌ى « وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها وابْتَغِ بَيْنَ ذلكَ سَبيلًا » ( سوره‌ى اسرى ، آيه‌ى 110 ) هم فرياد زدن در نماز حرام است و هم آهسته‌اى كه خودت هم آن را نشنوى ، بلكه راهى ميانه‌ى اين دو را بايستى برگزينى ، و اين‌كه جهر و اخفات در نماز كلًا منفى باشد - كه در اين صورت ذكرى هم نخواهد بود - درست نيست ، و تنها يك راه كه اين‌جا « سبيلًا » آمده و نه سَبيلينْ : دو راه ، كه جهر و اخفات باشد ، و اين راه زياد بلند خواندن نيست كه « ولا تجهر » و آهسته‌اى هم كه آن را نشنوى نيز نيست كه : « ولاتخافِتْ بها » بلكه تنها آهسته‌اى است كه آن را خود بشنوى و اگر « لاتجهر » موردش بلند خوانى به‌منظور شنيدن خداست ، حرام است و چنان‌چه به‌علت هايى ديگر باشد در كل نمازها جايز است ، چنان‌كه مخفى خواندن نيز در همه‌ى اين‌ها جايز است . نهايت اين‌كه براى زنان آهسته خواندن كلًا رجحان دارد ولى براى مردان رجحان بلند خواندن به‌استثناى ظهرين است ، و چون « صلاتك » تمامى اذكار نمازهاى پنج‌گانه را دربردارد ، و اين « لاتجهر » و « لاتخافت » هم كلى است « 1 » . مسأله‌ى 265 - ظاهراً بلند خواندن حمد و سوره در نماز ظهر جمعه - همآنند خود نماز جمعه - واجب است ، كه اصولًا روز جمعه به‌جز نماز جمعه نمازى ديگر واجب نيست ، چه دو ركعتى كه جمعه‌ى رسمى است ، و چه چهار ركعتى كه با نبودن شرائط جمعه‌ى دو ركعتى بدل او محسوب است . و آن هم برحسب رواياتى زياد به‌نام نماز جمعه ناميده شده و بلند خواندن حمد و سوره‌ى نماز جمعه به‌هر دو معنى واجب است . مسأله‌ى 266 - خواندن حمد يا سوره از روى قرآن در نماز هرگز اشكالى ندارد ، و

--> ( 1 ) - با دلالت آيه شريفه‌ى سوره‌ى اسرء بلند خواندن حمد و سوره در نماز صبح و مغرب و عشا واجب نيست ، لكن رحجانش برحسب سنت قطعيه جاى ترديد ندارد و روايات شش‌گانه هم در اين حكم متضاد هستند ، چنان‌كه سيد مرتضى هم فرموده است ( ينا بيع‌الشرايع مرحوم فيض كاشانى ، ج 1 ، ص 134 )