به صورت استفهام ، به جهت نكته ايست كه سابق ذكر كرديم . قوله : و جعلت آمال العباد عنّي محفوظة ، فلم يرضوا بحفظي . يعنى : گردانيدم آرزوهايى كه بندگان من از من دارند و مطالب و مقاصدى كه از من مىخواهند ، مظبوطة ، اوّلًا در عالم قضاء و ما فوق ؛ و ثانياً در لوح محفوظ ، پس در الواح قدريّة ، چنان كه در قرآن عزيز فرمود : « وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ » « 1 » ؛ و كتاب مبين مُفسَّر به لوح محفوظ شده ، پس راضى نشدند عباد من به حفظ و ثبت من و الّا حفظ من از براى اين بود كه هر يك از آمال را در وقت حاجت و مصلحت برآورم و ايشان كه به در خانهء ديگرى مىروند ، معلوم است كه راضى به حفظ و ثبت من نشده‌اند به توهّم غفلت از من و يا بخل و فتنه و يا از توهّم عجز و ناتوانى ، تعالى رَبُّنا عمّا يَظُنُّونَ ، نَعوذُ باللَّه مِن شُرُور أَنْفُسِنا و مِنْ سَيِّئاتِ أعمالنا و مِنْ مَفاسد عَقائدنا . قوله : و ملأت سمواتي ممّن لم يملّ من تَسبيحي . يعنى : مملوّ و پر گردانيدم آسمان‌هاى مرا از كسانى كه ملائك سماوات باشند ، ملول و خسته نمىشوند از تسبيح و تمجيد من ، چنان كه در حقّ ايشان در سورهء نحل فرموده : « وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ دابَّةٍ وَ الْمَلائِكَةُ وَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ * يَخافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ » « 2 » . و در سورهء حم تنزيل : « فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ هُمْ لا يَسْأَمُونَ » « 3 » . ترجمهء آيه اوّلى - اللَّهُ و رسُولُه أعلم - : از براى خداى تعالى خضوع و سجده مىكنند چيزها كه در آسمان‌هااند از كواكب سيّاره و ثابته و غيره و ملائكه و ايشان استكبار و تكبّر نمىورزند از ذكر خداوند تعالى و مىترسند ايشان پروردگار خود را ، كه كائن است فوق ايشان - مِنْ حَيثُ الرُّتبة ، لا مِن حيث المَكان - به عمل مىآورند و

--> ( 1 ) . انعام ( 6 ) : 59 . ( 2 ) . نحل ( 16 ) : 49 و 50 . ( 3 ) . فصّلت ( 41 ) : 38 .