غايات كه آرزو و طلبِ نيلى به آنها مىكنند ، از وجود و موجوداتند و ايجاد هر صفت كمال و موجودات منحصر به ذات پاك صانع بىچون است . چنان كه سابق ذكر يافت . پس طلب از غير حقّ تعالى ، مثل طلب آب از سراب و دلو انداختن در چاه خالى از آب و زراعت در شوره زار است ، به يقين همچو كسى نااميد و به مطلوب نخواهد رسيد ، خواه از مطالب دنيا و خواه از عقبى باشد ، و ليكن در توسّل به غير ذات حقّ از حيثيّت سبب و شرط ، منع و حرجى نيست ، چه از سابق ، در مقدّمه معلوم گرديده كه اشيا را ترتّبى و نحو سببيّتى نسبت به همديگر مىباشد ، و ليكن تسبيب و سبب قرار دادن جناب اقدس الهى ؛ زيرا كه سبب نيز در وجود خود ، در حدوث و در بقا در هر آن ، محتاج به جناب اقدس الهى است . به اندك التفاتى زنده دارد آفرينش را * اگر نازى كند از هم فرو ريزند قالب‌ها بلكه تأثير سبب و مدخليّت هر موقوف عليه ، در حصول موجودى و كمال موجودى از ارزاق و غيره از مراتب سببيّت و مدخليّت مسبّب الأسباب و جاعل تعالى است و در ادعيهء مأثوره : اللّهم يا سببَ من لا سببَ له ، يا سببَ كلِّ ذي سبب ، و يا مُسبّبَ الأسباب مِن غَير سببٍ « 1 » إلى آخر الدعاء . و حضرت شاه اوليا در ديوان خود مىفرمايند : الرزق مقسومٌ لا يزيدُ و لا ينقصُ * بالسعي و لكن جدّ و أحسن الطلب « 2 » چون ديوان حاضر نبود ، گويا زياده [ و ] نقصانى در بيت [ به ] هم رسيد . الحاصل ، توسّل به اسباب در تحصيل مسبّبات از حيثيّت اينكه جناب اقدس الهى اينها را به حسب عادت ، موقوف عليها قرار داده ، غير مذموم ، بل ممدوح و عين توسّل به مسبّب الأسباب است و « إنّما الأعمالُ بالنّيات » . « 3 »

--> ( 1 ) . المجتنى من دعاء المجتبى ، ص 111 ؛ المصباح ، كفعمى ، ص 170 . ( 2 ) . اين بيت در ديوان منسوب به امام على عليه السلام يافت نشد . ( 3 ) . تهذيب الأحكام ، ج 1 ، ص 83 ، ح 218 ؛ مسائل عليّ بن جعفر ، ص 346 ، ح 852 ؛ دعائم الإسلام ، ج 1 ، ص 4 ؛ أمالى شيخ طوسى ، ص 618 ، ح 10 .