مشروعيت حكومت مشروطه نوشت : مشروطه و و انعقاد مجلس شورا ، موافق اخبار و روايات . . . دين حنيف است و مخالف آن ، دشمن دين اسلام و خائن به دولت و ملت و مملكت است . « 1 » او از جمله روحانيانى بود ، كه در اعتراض به انحلال مجلس و نقض قانون اساسى ، در حرم حضرت عبدالعظيم عليه السلام متحصن شدند و مفاخر الملك نتوانست آنها را منصرف سازد . برادر وى ، ميرزا مصطفى آشتيانى ( شهيد بيت آشتيانى ) ، نيز از جملهء متحصان بود و در همين زمان ، به قتل رسيد . در آبان 1304 ، پس از آن كه مجلس شوراى ملى ، احمد شاه قاجار را از سلطنت خلع كرد و حكومت موقت را به سردارسپه سپرد ، آشتيانى در پيامى به رضاخان ضمن تقدير از اقدام او در پايان دادن به ماجراى جمهورىخواهى ، خواستار توجه بيشتر او به امور مسلمانان و علما گرديد . در شهريور 1306 ، وى و گروهى از مجتهدان خراسان ، معترض به بيانيهء مخبرالسلطنهء هدايت ، نخست وزير وقت ، كه روحانيان را از امر و نهى مردم منع كرده بود ، تلگراف‌هاى شديدالحنى به تهران مخابره كردند و اقدام مخبرالسلطنه را مخالف با حكم امر به معروف و نهى از منكر شمردند . بر اثر جديت آنان سرانجام دولت وادار به عقب نشينى گرديد . پس از تصويب قانون لباس متحدالشكل ، حكومت پهلوى ، آشتيانى را تحت فشار قرار داد تا از صدور جواز اجتهاد ، براى طلبه‌ها خوددارى كند . آشتيانى در ماجراى قيام گوهرشاد ( 1314 ش ) بسيار كوشيد تا از بروز درگيرى و خونريزى جلوگيرى كند . مساعى او و شيخ محمد آقا زادهء كفايى ، براى انصراف آية اللَّه حاج آقا حسين قمى ، از سفر به تهران نتيجه‌اى نبخشيد . آية اللَّه قمى ، كه قصد داشت به تهران آمده ، شاه را وادار به لغو قانون كشف حجاب كند ، در شهررى توقيف شد ، و اين آغاز قيام گوهرشاد بود . آشتيانى به همراه هفت تن از مقام‌هاى مذهبى و سياسى و نظامى خراسان ، در حرم حضرت رضا عليه السلام با شيخ محمد تقى بهلول ، به مذاكره پرداختند و از او خواستند ، براى

--> ( 1 ) . روزنامهء خاطرات شرف الدوله ، ص 353 .