كه آن بهشت جاويد بوده و اين ظاهرا عقيدهء بيشتر علماء شيعه ( رضوان اللَّه عليهم ) مىباشد و ( ابو هاشم ) گفته است كه بهشت آدم باغى از باغهاى دنيا و غير از بهشت جاويد بوده است ، و گروهى از علماء مسلمان نيز بر اين باورند كه بهشت آدم بستانى از باغ و بوستانهاى دنيا و در زمين بوده است كما اينكه روايت فوق نيز بر آن دلالت مىكرد . گروه اوّل بوسيلهء ( تبادر لفظى و عهدى بودن الف و لام در ( الجنة ) بر اينكه منظور بهشت جاويد است احتجاج كرده‌اند . و گروه دوّم بوسيله اينكه ( هبوط آدم دلالت بر نزول او از آسمان به زمين مىكند و بهشت جاويد نبوده ، و گر نه هر كس وارد آن مىشد از آن هرگز خارج نمىگشت ) بر اين امر استدلال كرده‌اند كه بهشت آدم باغى از باغهاى دنيا و واقع در آسمان بوده است و جواب اين گروه اين است كه هبوط فقط در نزول از آسمان به زمين به كار نمىرود و انتقال از مكانى در زمين به مكانى ديگر نيز هبوط ناميده مىشود ، مانند قول خداى متعال كه فرمود ( به مصر هبوط يابيد [ 1 ] ) . و كسانى كه قائلند جنّت آدم باغى از باغهاى زمين بوده است اين گونه احتجاج كرده‌اند كه بهشت خلد نعماتش زايل نمىشود و فردى كه به آن وارد شود از آن خارج نمىگردد . در جواب مىگوييم : اين امر در صورتى است كه آنها در بهشت استقرار يافته و تمكّن يافته باشند ، بهر حال اين دو تأويل با ظاهر آيات و روايات تعارض دارد ، مگر اينكه آنها را حمل بر تقيّه نماييم . و از ( جميل بن درّاج ) نقل شده كه مىگويد : من از ابا عبد اللَّه ( ع ) پرسيدم : آيا ابليس از جنس ملائكه بود يا از جنس جنّ ؟ فرمود : ملائكه مىپنداشتند كه او از جنس آنهاست ، امّا خداوند مىدانست كه او از ايشان نيست ، تا اينكه مسأله سجود بر آدم پيش آمد و حقيقت آشكار شد . و در اين خصوص مىگوئيم : علماى اسلام در بارهء اينكه ابليس از ملائكه است يا نه ، اختلاف كرده‌اند .

--> [ 1 ] سوره بقره ، آيه 61 .