مىبود هرگز آدم از آن بيرون نمىآمد . [ 1 ] على بن ابراهيم نيز همانند اين حديث را نقل نموده است . [ 2 ] پيرامون اينكه بهشتى كه آدم در آن مىزيست بر روى زمين بوده است يا در ميان آسمان اختلاف نظر وجود دارد و بر فرض آنكه آن بهشت در آسمان بوده است آيا منظور همان « جنة الخلد » است يا بهشتى ديگر ؟ اكثر دانشمندان شيعى و مفسرين و اجماع معتزله عقيده دارند كه منظور از بهشت مقصود همان جنة الخلد است . ابو هاشم عقيده دارد كه منظور از آن بهشتى در روى زمين است و گروهى ديگر از دانشمندان مسلمان آن را بوستانى دنيوى دانسته‌اند . دلائل گروه اول بيشتر بر محور تبادر روايات و اخبار و وجود الف و لام عهديه بر واژه « الجنة » است . و دليل اصلى گروه دوم اين است كه هبوط و نزول دلالت دارد به فرود آمدن از آسمان بسوى زمين و مقصود جنة الخلد نمىباشد چرا كه وارد شونده به آن زندگى جاودان خواهد يافت . پاسخ اين ادعا روشن است چرا كه هبوط به معناى نقل مكان از نقطه‌اى به نقطه ديگر نيز مىباشد همچنانكه قرآن مىفرمايد : اهْبِطُوا مِصْراً [ 3 ] به شهرى از شهرها فرود آئيد . ( نقل مكان كنيد ) . و در جواب كسانى كه مىگويند منظور از بهشت يكى از بوستانهاى روى زمين است چرا كه جنة الخلد مكان آسايش ابدى و نعمت دائم است بايد گفت : اين در صورتى است كه در آن بهشت داخل شده و استقرار و تمكن يافته باشند . بهر حال دو توجيه مذكور با ظواهر آيات و اخبار در تعارض است مگر اينكه آنها را حمل بر تقيه نماييم . [ 4 ] جميل بن دراج مىگويد از حضرت صادق ( ع ) پرسيدم ابليس از فرشتگان بود يا از جن ؟ پاسخ دادند : فرشتگان او را از جنس خود مىدانستند ولى خداوند مىدانست كه اينچنين نيست تا مسأله سجود بر آدم پيش آمد . [ 5 ] دانشمندان مسلمان در اينكه ابليس از فرشتگان است يا خير اختلاف نظر دارند .

--> [ 1 ] علل - ص 600 [ 2 ] تفسير قمى - ج 1 - ص 430 [ 3 ] سورهء بقره - آيهء 61 [ 4 ] بحار - ج 12 - ص 143 و 144 [ 5 ] بحار - ج 11 - ص 144 و تفسير عياشى - ج 1 - ص 34