رَبِّكَ الْمُنْتَهى [ 1 ] و انسانهاى متوسط از افول همان حركت مطلق را درك مىنمايند و هر متحركى مسلما حادث است و هر حادثى لاجرم به خداوندى قادر و ازلى نيازمند است و اكثريت انسانهاى عادى از افول همان غروب را درك مىنمايند چرا كه در پس هر فرو رفتنى زوال و تاريكى نهفته است و هر معدومى صلاحيت الوهيت را نخواهد داشت و اما قول ابراهيم ( ع ) كه فرمود : « لا احب الآفلين » از جمله برترين براهين و دلائل در اين اين زمينه است چرا كه نكته دقيقى در آن نهفته است به اين معنا كه ستاره شناسان آن عصر هنگاميكه ستارگان در ربع شرقى واقع مىگشت آن را صاحب قدرت تأثير بسيارى مىدانستند و زمانيكه در ربع غربى و افول قرار مىگرفت آنها را منتزع از هر گونه تدبير و كارآيى مىدانستند و ابراهيم ( ع ) نيز از اين حربه بهرهء كامل جسته و با اين استدلال كه پروردگار قادرى كه بعد از مدتى قدرتش به ضعف گرايد و كمالش دچار نقصان گردد مستحق پرستش و الوهيت نخواهد بود ، به ميدان مبارزه فكرى با ستاره پرستان وارد گشت . [ 2 ] 5 - در بيان وجوهى كه در تأويل آيه بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ بيان گشته است : الف : قول « علم الهدى » نور اللّه ضريحه در اين باره است كه مىفرمايد : اينكه ابراهيم ( ع ) فرمود شكستن بتها بر عهدهء بت بزرگ است كذب نمىباشد چرا كه آن را مشروط به خبرى نموده است كه ادامه آيه به ذكر آن پرداخته است . . . إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ [ 3 ] و معلوم است كه بتها هرگز سخن نخواهند گفت . و ابراهيم به اين وسيله تصميم داشت تا بت پرستان را مورد توبيخ و سرزنش خويش قرار دهد و استحاله و ناممكن بودن نطق به استحاله عمل خواهد انجاميد و جمع ميان ايندو كاشف از عدم تعبد در برابر بتهاى تراشيده شده خواهد بود بنابراين تفاوتى نخواهد بود كه ابراهيم گفته باشد آنها در صورت نطق شكستن بتها را بر عهده خواهند گرفت و يا اينكه آنحضرت گفته باشد آنها ابداً چنين كارى انجام نداده‌اند چرا كه اولًا هيچكدام از آنها قادر به تكلم نبودند و از طرفى قدرت بر عهده گيرى خرد كردن بتها را هم نداشتند .

--> [ 1 ] سورهء نجم - آيهء 42 . [ 2 ] مفاتيح الغيب - ج 4 - ص 80 . [ 3 ] سورهء انبياء - آيهء 63 .