فرمايد ( آنان كه ايمان به خدا آورده و ايمان خود را بظلم و ستم نيالودند ايمنى آنها راست ، و هم آنها بحقيقت هدايت يافته‌اند ) « 1 » و باز فرمايد ( آنان كه به زبان اظهار ايمان كنند و بدل ايمان نياورند ) « 2 » . و ايمان را حالات و منزلهائى است كه شرحش دراز است ، از جمله اينكه ايمان گاهى بر دو گونه است ، ايمان به دل و ايمان به زبان ، چنانچه منافقين زمان پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم وقتى شمشير آنها را بيچاره ميكرد ، از ترس ، به زبان ايمان آوردند ، ولى دلشان باور نيافت ، زيرا باور بدل همان تسليم در پيشگاه پروردگار است ، و كسى كه همه كارها را بدست صاحبش گذارد ديگر از فرمان او سرنپيچد چنانچه شيطان از سجده آدم سرپيچيد و بيشتر مردمان نيز از پيروى پيامبران خود سرتافتند و در نتيجه از توحيد بهره‌اى نبردند ، همانند ابليس كه از آن سجده طولانى بهره نبرد چون يك سجده او چهار هزار سال طول كشيد ولى از آن سجده چيزى جز نفع مادى و خودنمائى در نظر نداشت به همين جهت نماز و صدقه براى انسان بهره‌اى ندارد مگر با راه يافتن طريق نجات ، و روش حق ، و خداوند با روشن ساختن آيات خود و فرو فرستادن پيامبران ، عذر بندگانش را قطع فرموده ، تا مردم را بر خدا حجتى و عذرى پس از آمدن رسولان نباشد ، و زمين را از دانشمندى كه همه نيازمنديهاى مردم را بداند و شاگردانى كه در راه نجات باشند تهى نگذارد ، ولى عددشان كم است . اين مطلب را خدا در امّت‌هاى پيامبران روشن ساخته ، و آنان را براى مردم بعد مثل قرار داده چنانچه در باره قوم نوح ميفرمايد ( و گروندگان بنوح در عالم عده قليلى بيش نبودند ) « 3 » و در باره مؤمنين از قوم موسى ميفرمايد ( جماعتى از

--> ( 1 ) سورهء انعام آيه 82 . ( 2 ) سورهء مائده آيه 41 . ( 3 ) سورهء هود آيه 40 .