العلامة المجلسي (مترجم :همدانى)
386
بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى)
عفو موجب مشاجره و منازعه و شكايت و حضور در دادگاهها ميگردد و يا فتنهء و درگيرى كه باعث تلفات نفوس و اموال مىشود كه اين امور سبب مذلت و رسوائى است . اين از جهت عزت دنيوى . و اما عزت اخروى كه خيلى روشن است كه در آن جهان خدا عنايت ميفرمايد . 6 - كافى . محمد بن يحيى . . . از حمران از حضرت باقر عليه السّلام كه فرمود پشيمانى از عفو و گذشت بهتر و آسانتر است از پشيمانى از عقوبت و انتقام . توضيح . پشيمان شدن از عفو احتمال چند معنا دارد 1 - به اين معنا كه گرچه انسان نبايد از عفو و گذشت پشيمان شود ولى در عين حال وقتى اين پشيمانى نابجا را با پشيمانى از انتقام بسنجيم و قياس كنيم پشيمان شدن از عفو بهتر است يعنى انسان بايد عفو كند گرچه پس از آن پشيمان شود 2 - سخن بر اساس فرض و تسليم باشد يعنى اگر فرضا در عفو و گذشت پشيمانى پيدا شود چنين پشيمانى و ندامت از پشيمانى از عقوبت و انتقام بهتر و آسانتر است چون در عفو اگر فرضا پشيمان شود هر وقت كه بخواهد انتقام خود را بگيرد ميتواند ولى در صورت انتقام پشيمانى سودى ندارد و عمل انتقام انجام يافته و ديگر زمينهء عفو از دست رفته است بنا بر اين چنين ندامتى هميشه هست و قابل جبران نيست بر خلاف عفو كه هميشه اختيار در دست او است پس عفو بهتر از انتقام است 3 - لفظى در تقدير بعنوان مضاف باشد ( كه بالمآل با وجه گذشته فرقى ندارد ) 4 - گر چه ندامت و پشيمانى از عقوبت و انتقام ممدوح و حالت خوبى است و پشيمانى از عفو مذموم و بد است ولى مجموع اين دو حالت ( عفو و پشيمانى از آن ) را با مجموع دو حالت عقوبت و پشيمانى از آن قياس شده است يعنى رويهم رفته عفو و پشيمانى از رويهم رفتهء عقوبت و پشيمانى بهتر است بنا بر اين توجيه منافاتى بين اين مطلب ( كه اين دو حالت از آن دو حالت بهتر است ) و بين مطلب ديگر ( كه ندامت از عفو مذموم و ندامت از عقوبت ممدوح است ) نيست يعنى گر چه اين ندامت از آن ندامت بهتر است ولى اين دو حالت عفو و ندامت امت از آن دو حالت عقوبت و ندامت بهتر است و اين توجيه خوبى است . 7 - كافى . عدهاى از مشايخ . . . از معتب كه گويد . موسى بن جعفر عليه السّلام در نخلستان خود بود كه در آنجا مشغول چيدن خرما بودند ناگهان متوجه شدم كه غلام حضرت مقدارى از خرما برداشت و پشت ديوار پرتاب كرد كه بعدا " برود و او را بردارد . من رفتم خرما را برداشتم و با غلام خدمت حضرت بردم و قضيه را عرض كردم حضرت فرمود . اى غلام . عرض كرد لبيك . فرمود آيا گرسنه هستى ؟ عرض كرد نه اى آقاى من . فرمود پس چرا چنين كردى و خرما را سرقت نمودى ؟ عرض كرد فقط از اين جهت بود كه دلم خواست فرمود . برو مال خودت باشد و فرمود رهايش كنيد . بيان . اين حديث دلالت مىكند كه عفو از دزد و دادن مال به او مستحب است . 8 - كافى . از عده مشايخ از برقى از ابن فضال كه حضرت فرمود دو لشكرى كه با هم برخورد