العلامة المجلسي (مترجم :همدانى)
317
بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى)
تفكر ساعه خير من قيام ليله . يك لحظه فكر از يك شب عبادت تا صبح بهتر است . يعنى چطور فكر كند ؟ فرمود . مثلا از ويرانهاى و يا خانهاى كه عبور مىكند توجهى بكند و بگويد . اى ويرانه . ساكنان تو و بانيان تو كجا هستند ؟ چرا پاسخ نميگوئى ؟ بيان . خير من قيام ليله . يعنى به پا ايستادن در شب براى عبادت . البته چون فكر و انديشه از كارهاى دل است و و كار دل است و كار دل از كار اعضاء و جوارح بهتر است علاوه اثر و نتيجه تفكر مهمتر و دائمىتر است چون ممكن است يك لحظه فكر سبب توبه از گناه و ملازمت اطاعت انسان شود تا آخر عمر . و اينكه در بيان تفكر فرمود ( بويرانهاى عبور كند ) بعنوان مثال براى فهماندن مطلب فرموده و يا از جهت مراعات فهم سائل فرموده چون شايد سائل اين نوع فكرها و را ميتوانسته است بكند . و مقصود از خانه خانه آبادى در مقابل ويرانه است ولى خانهاى كه كه بناكنندهاش مرده باشد و ديگران ساكن شده باشند . و مقصود از خرابه همان ويرانهاى است كه اكنون ساكن ندارد و ترديدى كه در اين حديث است ( ويرانه يا خانه ) بعيد است كه از راوى باشد . ولى لفظ يا در اينجا براى تنويع است نه ترديد . و ممكن است اين دو جمله كه در حديث است ( ساكنان تو . بانيان تو ) اولى مربوط به ويرانه و دوم مربوط به خانه باشد . ولى هر دو مربوط به هر دو باشد بهتر است و جملهء . مالك لا تتكلمين . چرا حرف نميزنى ؟ اين گفتارها به زبان حال است و مقصود اين است كه حال و وضع خيلى روشن است يعنى تابلو عبرت و پند آشكار است بطورى كه كانه جا دارد حرف بزنى . و گفته شد اين جمله از قبيل ذكر لازم و ارادهء ملزوم است پس نفى تكلم يعنى نفى گوش دادن يعنى غافلان اين زبان حال تو را نمىشنوند . و گفته شد استفهام استفهام انكارى است . يعنى تو اى ويرانه حرف ميزنى و موعظه ميكنى ولى غافلان توجهى ندارند پس سخن گفتنت بى جا و بىفائده است گرچه اين احتمال بعيد است و ممكن است با اين جمله توبيخ و ملامت غافلان را برساند . يعنى اين مغرورين كه گول دنيا را خوردهاند با اين ويرانههاى گويا چرا بيدار نميشوند و عبرت نميگيرند كه برگشت مطلب به توبيخ و سرزنش جهال است . مثلا انسان جوان فاسق و فاسدى را مىبيند و در حضور اين شخص فاسد بپدرش ميگويد چرا پسرت را موعظه نميكنى . با اينكه پدر او را موعظه مىكند . ولى اين جمله را به منظور سرزنش پسر ميگويد . 3 - كافى . از عده مشايخ . . . . از حضرت صادق عليه السلام كه فرمود .