يارى جويند و هم از اختران و پندارند نيرومندتر است . جادو را بابزار آن گويند و به كار جادوگر هم ، و ابزارش گاهى تنها يك معنا است چون ورد و دميدن و گاهى صورت ديدنيست چون پيكر سازى جادو شده و گاهى هر دو و آن رساتر است . در باره جادو اختلاف است كه آيا خيال‌سازيست و بس يا حقيقت هم دارد . نووى گفته : درستش اينست كه حقيقى است و جمهور بدان معتقدند و هم عامه دانشمندان و قرآن و سنت مشهوره دليل آنند - پايان - و گفتگو در اينست كه بجادو انقلابى در خارج مىشود يا نه ؟ كسى كه آن را خيال‌افكنى داند گويد نه ، و كسانى كه واقعى دانند اختلاف دارند كه آيا بس مزاج را دگرگون كند و بيمار سازد يا ذات را هم دگرگون كند و مثلا بيجان را جاندار و بر عكس ، بيشتر همان نخست را گويند و گروهى اندك دوم را و اگر منظور توانائى خداست كه مسلم است و اگر وقوع آن باشد جاى گفتگو دارد و بسيارى از مدعيانش نتوانستند دليلى بر آن بياورند . خطابى گفته : مردمى جادو را به كلى منكرند ، و گويا نظرش آنهايند كه آن را تنها خيال افكنى دانند و گر نه مكابره است ، ماذرى گفته : جمهور علماء جادو را ثابت و واقعى دانند و برخى گفتند تنها خيال بيهوده است و آن مردود است چون نقل جادو را اثبات كرده و عقل هم منكر نيست كه خدا تعالى با كار جادوگر خرق عادت كند مانند اينكه اطباء داروئى كه خودش تنها زيان دارد با تركيب با داروهاى ديگر سودمندش كنند . و گفتند اثر جادو بيش از آن نيست كه خدا فرموده : « آنچه ميان مرد و همسرش جدائى افكنند ، 102 - البقره » چون در مقام هراس آمده و اگر اثر بيشتر داشت ميفرمود ، ماذرى گفته از نظر عقل مانعى ندارد كه اثر بيشترى داشته باشد و گفته : آيه در منع زياده نصّ نيست . و آنگه گفته : فرق ميان جادو با معجزه و كرامت اينست كه جادو نياز برنج