كند و نزديك بجادوگريست باز گفته شعبده را تعريف كرده‌اند كه تردستى و نمايش كارهاى شگفت‌آور است كه چشم بندى است براى سرعت حركت . ميگويم : محقق اردبيلى هم در شرح ارشاد مانند اين را گفته و گفته ظاهر اينست كه اثر واقعى دارد نه اينكه صرف توهم است و از اين رو در كسى كه از آن بىخبر است اثر كند و بىحقيقتى آن اينست كه جانور ساز نيست و جانور نما است كه خدا فرموده « بخيالش افتاد از جادوى آنها كه آنها ميشتابند ، 66 - طه » با اينكه اين بحث اثر عملى ندارد ، زيرا شكى نيست كه در هر صورت عقاب دارد ، ديه دارد و غرامت هر خسارت كه جادوگر ببار آرد به عهده او است . ابن حجر در فتح البارى « پس از تفسير چشم شورى » گفته : چشم با خوش آمدن آميخته بجسد بطبع خود ديده شده را دچار زيان سازد ، و اين اثر بخشى بر برخى مردم مورد اشكال شده و گفتند چگونه چشم از دور به چشم خورده اثر كند ، جواب اينست كه طبع مردم گوناگونست و بسا زهرى از چشم شور بوسيله هوا به چشم خورده اثر كند . و از يك شور چشمى حكايت است كه چون چيزى را بينم و از آن خوشم آيد دريابم كه حرارتى از چشمم برآيد ، و اين نزديك به وضع حائض است كه اگر دست در كاسه شير نهد آن را فاسد كند و اگر پاك باشد فاسد نكند ، و اگر ببستان در آيد دست نزده بسيارى از پنبه‌ها فاسد شوند ، و از اين بابست كه كسى به چشم درد كن نگرد و چشمش درد گيرد ، و در برابر دهن ياوه دهن ياوه گيرد ، ابن بطّال چنين گفته : خطابىّ گفته : در حديث است كه چشم اثر دارد و اين گفته ماديين را باطل كند كه گويند جز آنچه حواس دريابند حقيقت ندارد . ماذرى گفته : ماديين گفتند از چشم شور نيروى زهرناكى تراود و به چشم خورده رسد و او را بكشد يا فاسد كند مانند اثر كردن زهر از چشم افعى ، و اثر كردن تنها از اين نيست بلكه بعقيده اهل سنت اثرش كار خداست كه هنگام برابرى با چشم شور شيوه او است ، و آيا در اين ميانه مايه نهانى هم هست يا نه ؟ بسا