سپس او بحواء گفت : كاش از اين خرما هم براى مكيدن به من ميدادى مانند انگور و يك دانه خرما به او داد و مكيد . انگور و خرما خوشبوتر از مشك نافه بودند و شيرين‌تر از عسل و چون دشمن خدا آنها را مكيد بويشان رفت و شيرينى آنها كاست . امام ششم فرمود : سپس ابليس پس از درگذشت آدم عليه السّلام رفت و در ريشه تاك و خرما بن شاشيد و آب با شاش آن دشمن خدا در رگهايشان روان شد و از اين رو انگور و خرما جوش آيند و مستى آرند و خدا هر مست‌كننده را بر نژاد آدم غدقن كرد ، زيرا آب شاش دشمن خدا را در نخله و تاك انگور روانه كرد و هر چه جوش آيد مىشود براى آنكه آب در نخله و تاك از بوى شاش دشمن خدا ابليس لعنه اللَّه جوش آمد . بيان : « فمن ثم يختمر العنب » يعنى جوش آيد و بدبو شود و مست‌كننده گردد « لان الماء اختمر في النخله » يعنى جوش آمد و دگرگون و بدبو شد از بوى شاش دشمن خدا ، و ممكن است مقصود از اختمار انگور و خرما پوشيدن سر ظرفهاى آنها باشد تا مى شوند و مقصود از اختمار آب حبس آن در درخت است ولى بعيد است . ميگويم : اخبار بدين مضمون بسيارند و برخى در جاى خود بيايند . 47 - در تفسير امام : 194 - به امام گفته شد : بنا بر اين ابليس نيز فرشته نيست فرمود : نه بلكه از پريانست آيا نشنويد خدا عزّ و جلّ فرمايد « و چون بفرشته‌ها گفتيم براى آدم سجده كنيد ، سجده كردند جز ابليس كه از پريان بود 50 - الكهف » و همانست كه خدا عزّ و جلّ فرموده « و جانّ را آفريديم پيشتر از آن از آتش زلال 27 - الحجر » تا آخر آنچه در داستان هاروت و ماروت گذشت . 48 - در نهج البلاغه ج 1 ص 24 - در خطبه ياد كرد آدم عليه السّلام و خدا از فرشته‌ها خواست سپرده او را بپردازند كه در بر آنها بود و سفارش او را انجام دهند در سجده و تواضع براى آدم و احترام او و فرمود : سجده كنيد بر آدم و همه سجده كردند جز ابليس و عشيره‌اش كه تعصب‌گير شدند و شقاوت‌چير و بآفرينش از آتش خود را عزيز داشتند و آفرينش از خاك خشكيده را خوار پنداشتند مهلت دادش براى